Kobieta i mężczyzna znikają z formularzy małżeńskich. Pierwsza gmina mówi temu "nie"

W rozmowie z Wirtualną Polską sekretarz gminy Jeżowe (woj. podkarpackie) Stanisław Szot podtrzymał wcześniejsze stanowisko, iż lokalny urząd odmówi transkrypcji aktu małżeństwa zawartego przez parę jednopłciową. Dodał, że nie zmieni zdania nawet w sytuacji, gdy minister cyfryzacji umożliwił taką rejestrację poprzez zmianę formularzy.

Według komunikatu Ministerstwa Cyfryzacji, w nowym wzorze dokumentów dla urzędów stanu cywilnego słowa "pierwszy małżonek" i "drugi małżonek" zastąpiły dotychczas używane wyrażenia "kobieta" i "mężczyzna". Aby zmiana procedur się dokonała, zgodę ma wyrazić jeszcze MSWiA, które nadzoruje rejestry stanu cywilnego i ewidencję ludności.

- Póki co, źródłami prawa w Polsce są konstytucja i ustawy. Żadne rozporządzenia ani inne akty niższego szczebla nie są źródłami prawa. Najpierw są kwestie zasadnicze, a później takie próżne rozważania - powiedział urzędnik z Podkarpacia i zakończył rozmowę.

Wspominając o konstytucji, sekretarz odwoływał się do art. 18, przywoływanego zazwyczaj przez przeciwników rejestracji małżeństw jednopłciowych. Mówi on, że "małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej".

Gmina Jeżowe na Podkarpaciu to jeden z bastionów prawicowego konserwatyzmu - w wyborach prezydenckich Karol Nawrocki uzyskał tam 92 proc. poparcia. Wcześniej podobne poparcie zdobył tam Andrzej Duda, a także partia Prawo i Sprawiedliwość. Jak ustaliła WP, w podobnych społecznościach zmiany w procedurach małżeńskich, jakie wprowadziło Ministerstwo Cyfryzacji kierowane przez Gawkowskiego, budzą opór i sprzeciw.

- Jako urzędnik postępuję zgodnie z prawem, zrealizuję to, co ustali państwo. Możemy ewentualnie jedynie prywatnie wyrazić swój protest, pomachać flagą z powodu tego, że pod naporem Unii Europejskiej robi się wszystko, aby zamazać różnicę między kobietą a mężczyzną. Wszystkie te zmiany to zakusy na instytucję małżeństwa - twierdzi Beniamin Fornal, kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gawłuszowicach.

I podkreśla, że urzędy działają w oparciu o przygotowane wydruki formularzy opracowanych centralnie. Zatem w sprawie rejestracji związków urzędnik nie ma zbyt wiele do gadania.

W rozmowach z WP kilku innych urzędników wyraziło krytyczne uwagi, jednak nie zgodziło się na cytowanie. Jeden z wiceburmistrzów przekazał nam, iż stanowisko odmowy rejestracji małżeństw jednopłciowych chce skonsultować z prawnikiem.

25 listopada 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok nakazujący Polsce uznawanie małżeństw jednopłciowych, przynajmniej poprzez transkrypcję dokumentów wydanych za granicą, potwierdzających zawarcie małżeństwa. Gminy Żurawica i Jeżowe na Podkarpaciu zapowiedziały odmowę dokonywania takich transkrypcji - wynika z ankiety Jakuba Gawrona, współorganizatora Marszu Równości w Rzeszowie.

Cztery inne gminy argumentowały, że transkrypcja aktów małżeństwa "naruszyłaby podstawowe zasady prawne RP". Z kolei 18 urzędów (w tym miasta Rzeszów, Mielec, Sanok i Lubaczów) zadeklarowało stosowanie wyroku TSUE po dokonaniu zmian w polskim prawie. Gawron zebrał stanowiska od 160 samorządów województwa podkarpackiego - ponad 100 odpowiedzi było wymijających lub niejednoznacznych.

Wspomniany wcześniej w tekście Fornal z USC w Gawłuszowicach zasłynął odpowiedzią, w której - cytując Biblię - groził "srogą karą". "Pańska jest ziemia i to, co ją napełnia, Świat i ci, którzy na nim mieszkają. (...) On ustala zasady. Człowiek je łamie i w swej pysze ustala swoje zasady za co odpowie przed samym Bogiem, a kara będzie sroga!" - odpisał urzędnik, pytany o rejestrację związków jednopłciowych.

Jak podkreśla Gawron, wyniki pokazują, że realny opór urzędników może być mniejszy, niż sugerują polityczne deklaracje. - Urzędnicy w zdecydowanej większości nie powinni robić problemów przy stosowaniu wyroku TSUE po aktualizacji wzorów dokumentów, systemu teleinformatycznego i rozporządzeń. Co prawda niektóre jednostki, tak jak np. gmina Jeżowe, zapowiadają bunt, ale myślę że podstępowania dyscyplinarne i wyroki załatwią sprawę - komentuje Gawron w rozmowie z WP.

Aktywista zwraca jednak uwagę, że znacznie poważniejszy opór widzi nie na poziomie lokalnym, lecz centralnym.

- Dużo większy problem widać po stronie Donalda Tuska, Marcina Kierwińskiego, Radosława Sikorskiego i Waldemara Żurka. Ewidentnie zachowują się tak, jakby - podobnie jak PiS - najchętniej zignorowali wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. To stoi w sprzeczności z ich własnymi deklaracjami o poszanowaniu unijnych wartości, instytucji i praworządności - twierdzi Gawron.

Zdaniem Gawrona, wyrok TSUE stał się celem dezinformacji rozpowszechnianej przez PiS, Konfederację, ugrupowanie Grzegorza Brauna i organizację Ordo Iuris. Ostatnio w internetowym wideo lider Konfederacji Sławomir Mentzen przepowiada, że zaraz po rejestracji związków pary te zwrócą się adopcję dzieci.

- Bardzo się dziwię, że rząd ugina się przed tymi narracjami. Bardzo niepokojące są sygnały o pomyśle z kręgów MSWiA, żeby wyrok TSUE wdrożyć za pomocą ustawy zamiast rozporządzeń. Jedynym celem takiego pomysłu jest blokada realizacji wyroku TSUE rękami prezydenta - uważa Gawron.

Nie brakuje jednak samorządowców deklarujących gotowość do rejestrowania par jednopłciowych. Beata Moskal-Słaniewska, burmistrz Świdnicy, jako pierwsza zapowiedziała, że chce wykonać wyrok TSUE. Z tego miasta pochodzi jedna z polskich par, która wzięła ślub za granicą.

Wyrok TSUE był konsekwencją sporów w sądach krajowych, dotyczących uznawania w Polsce małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą. "W 2018 r. dwóch obywateli polskich, przebywających w Niemczech, z których jeden posiada również obywatelstwo niemieckie, zawarło związek małżeński w Berlinie. Zamierzając przenieść się do Polski i przebywać tam jako małżonkowie, wnieśli oni o transkrypcję aktu małżeństwa sporządzonego w Niemczech przez polski rejestr stan po to, by ich małżeństwo zostało uznane w Polsce. Wniosek ten został rozpatrzony odmownie na tej podstawie, że prawo polskie nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci"- czytamy w ustaleniach TSUE.

W identycznej sprawie sąd administracyjny wskazał, że polska konstytucja nie zakazuje - potencjalnie - istnienia takich związków. Sąd wskazał, że art. 18 Konstytucji RP nie definiuje małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny, a tylko stwierdza, że taki związek jest szczególnie chroniony.

Cała burza wokół zmian rozgrywa się bardziej na poziomie emocji niż danych. W Polsce rocznie zawieranych jest ok. 145 tys. małżeństw par: kobieta-mężczyzna. Tymczasem w debacie publicznej nie padają konkretne liczby pokazujące, ilu osób faktycznie dotyczy problem rejestracji związków jednopłciowych. Aktywiści społeczności LGBT mówią o kilkudziesięciu parach toczących spory z urzędami - ale to nie skłania przeciwników do ustępstw.

Jak wynika z rozmów WP, w żadnym z urzędów gmin, których przedstawiciele sprzeciwiają się zmianom, nie zgłosiła się dotąd para jednopłciowa domagająca się rejestracji związku.

Tomasz Molga, dziennikarz Wirtualnej Polski