Ajatollah grozi dżihadem w razie interwencji. Ekspert: to już nie protest, ale powstanie

- To już nie są demonstracje. Gdy dochodzi do regularnej wymiany ognia z policją i siłami bezpieczeństwa, a w użyciu jest broń maszynowa, mamy do czynienia z powstaniem - mówi WP dr Wojciech Szewko.

Jak dodaje, w ostatnich tygodniach zginęły setki osób, a brutalność starć narasta, szczególnie w regionach zamieszkanych przez mniejszości etniczne.

Ekspert zwraca uwagę na aktywność kurdyjskich bojówek, które w niektórych miastach prowadzą regularne działania zbrojne. Pojawiły się potwierdzone nagrania z  liczącego około 730 tys. mieszkańców miasta Kermanszah, na których widać kilku- i kilkunastoosobowe grupy uzbrojone w karabiny automatyczne. "Powstańcy" strzelają do policji i przedstawicieli reżimu, a siły bezpieczeństwa odpowiadają ogniem.

Jednocześnie dr Szewko podkreśla, że ogromnym problemem irańskiego powstania jest brak alternatywnego przywództwa. - Nie ma irańskiego Lecha Wałęsy, Nelsona Mandeli ani żadnej postaci, której można byłoby oddać władzę. Są za to rozproszone bojówki, komanda separatystów i uzbrojeni Kurdowie. To nie jest materiał na zmianę systemową, lecz na długotrwałą destabilizację - ocenia ekspert.

Protesty w Iranie wybuchły 28 grudnia 2025 r. i początkowo miały tło ekonomiczne. Od tego czasu szybko przybrały jednak charakter ogólnokrajowego konfliktu. Według organizacji Activist News Agency, w starciach zginęło dotychczas 543 cywilów, natomiast według danych rządowych, życie straciło ponad 100 funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa. Dodatkowym utrudnieniem w ocenie sytuacji jest niemal całkowita blokada informacji.

- Wiemy bardzo niewiele rzeczy, które można uznać za w pełni potwierdzone. Władze blokują internet, a dane napływają szczątkowo - zaznacza ekspert ds. Bliskiego Wschodu.

Jego zdaniem, zachodnie media początkowo przeceniły szanse na szybki upadek reżimu. - Protesty słabną: z setek miejsc w całym kraju zostało ich dziś kilkanaście, z czego niemal połowa w Teheranie. Są jednak regiony, w których walki się nasilają. To bardzo prawdopodobne, bo mamy oświadczenia samych grup zbrojnych, które nie tylko się do tego przyznają, ale wręcz się tym chwalą - mówi dr Szewko.

Ekspert zwraca też uwagę na kontrowersyjną rolę Izraela. W serwisie Jerusalem Post zacytowano oficjalne deklaracje izraelskich służb o wspieraniu walczących w Iranie: "jesteśmy wśród was, w terenie". W praktyce uwiarygadniają one narrację irańskiego reżimu, który twierdzi, że protesty są inspirowane z zewnątrz. Paradoksalnie działa to na korzyść władzy ajatollahów.

- W Iranie mamy dziś brutalną walkę przeciwko władzy, setki ofiar i chaos informacyjny. Ale nie mamy wiarygodnej alternatywy. A "niewiarygodny szach", promowany przez część zachodnich elit, nie jest realną odpowiedzią na ten kryzys - podsumowuje dr Szewko.

Do eskalacji przemocy w Iranie odniósł się Donald Trump. Podczas rozmowy z dziennikarzami na pokładzie Air Force One prezydent USA komentował sytuację w Iranie oraz swoje wcześniejsze groźby użycia siły. Zapytany wprost, czy poważnie rozważa atak na Iran, odpowiedział, że "przygląda się sytuacji". Dodał, że planuje spotkanie z Rezą Pahlawim, synem ostatniego szacha Iranu, który od miesięcy apeluje o twarde działania wobec reżimu w Teheranie.

Trump przypomniał również, że dwukrotnie ostrzegał władze Iranu przed "mocną odpowiedzią", jeśli nie ustaną ofiary wśród uczestników antyreżimowych protestów. Jak zaznaczył, na stole leżą "bardzo mocne opcje", a administracja analizuje różne scenariusze dalszych działań.

Jak zauważa dr Szewko, na wypowiedzi Trumpa natychmiast zareagowali najbardziej radykalni przedstawiciele irańskich elit religijnych. Wpływowy mułła Mohsen Araki zapowiedział globalny dżihad w przypadku ewentualnej interwencji USA lub ataku na duchowego przywódcę Iranu.

- "Jeśli Ameryka lub jakiekolwiek inne państwo zaatakuje naszego przywódcę religijnego, imama Alego Chameneiego, nastąpi globalna deklaracja dżihadu przeciwko Stanom Zjednoczonym i temu krajowi" - tak dr Szewko tłumaczy sens wypowiedzi Irańczyka.

Duchowny zagroził, że celem ataków stałyby się amerykańscy politycy, ambasady, aktywa gospodarcze oraz bazy wojskowe, a dżihad miałby objąć również państwa europejskie, w tym Francję, Wielką Brytanię i Niemcy.

- Tych słów nie wolno lekceważyć. Jeżeli taka deklaracja rzeczywiście padnie, trzeba ją brać całkowicie na poważnie - dodaje dr Szewko, przypominając, że podobne groźby w przeszłości, nawet po wielu latach, prowadziły do realnych prób zamachów.

Mohsen Araki jest opisywany przez amerykańskich urzędników jako wpływowy duchowny, a zarazem rzecznik reżimu, silnie powiązany z radykałami i siatkami Hezbollahu.

Z kolei irański minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi przekonywał, że ogólnokrajowe protesty celowo zostały doprowadzone do eskalacji przemocy, aby stworzyć pretekst do ewentualnej interwencji militarnej Stanów Zjednoczonych. Jego zdaniem, ostrzeżenia Trumpa o możliwym użyciu siły wobec Teheranu - w przypadku, gdy demonstracje przerodzą się w działania "terrorystyczne" i ataki na siły bezpieczeństwa - same w sobie działają prowokująco i sprzyjają dalszemu rozlewowi krwi.

- Jesteśmy gotowi na wojnę, ale jesteśmy też gotowi na dialog - podkreślił Araghchi. Szef irańskiej dyplomacji stwierdził również, że władze dysponują nagraniami, na których widać przekazywanie broni uczestnikom zamieszek.

Tomasz Molga, dziennikarz Wirtualnej Polski