Rosyjska para oskarżona o szpiegostwo. Wyszło na jaw, bo mąż zdradził żonę

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego ustaliła nazwiska konkretnych urzędników MSZ oraz wykładowców, których opisy i dane znajdowały się na zaszyfrowanym pendrivie. Pendrive ten – jak wynika z aktu oskarżenia – rosyjskie małżeństwo Igor i Irina R. próbowało przekazać rosyjskiej Federalnej Służbie Bezpieczeństwa. Ze szczegółami sprawy zapoznała się Wirtualna Polska.

Na doniesienia o sprawie rosyjskich szpiegów zareagował rektor Uniwersytetu Śląskiego, który uzyskał dostęp do aktu oskarżenia. Uczelnia wyraziła zaniepokojenie informacjami na temat pary 29-letnich studentów z Rosji, którzy zostali przyjęci w Sosnowcu jako polityczni uchodźcy, otrzymywali stypendium i zapewniono im mieszkanie.

Jacek Szymik-Kozaczko z biura prasowego Uniwersytetu Śląskiego przekazał WP, że władze uczelni rozważą zajęcie stanowiska po szczegółowym zapoznaniu się z materiałami śledztwa. Dodał, że środowisko naukowe jest szczególnie zaniepokojone tym, iż informacje o wykładowcach, znanych osobach, które pomagały rosyjskim opozycjonistom w nauce języka polskiego mogły trafić w ręce służb Kremla.

Proces Igora i Iriny R. rozpocznie się 20 stycznia przed Sądem Okręgowym w Sosnowcu. Oskarżeni o działanie na rzecz obcego wywiadu oraz przekazywanie obcym służbom wiadomości, które mogły wyrządzić szkodę Rzeczypospolitej Polskiej. Grozi im od 3 do 15 lat więzienia. Postępowanie będzie się toczyć z wyłączeniem jawności. Jak poinformował nas sędzia Grzegorz Gałczyński, rzecznik Sądu Okręgowego w Sosnowcu, taka decyzja zapadła na wniosek Prokuratury Krajowej.

– Argumentowano, że upowszechnianie informacji zawartych w aktach sprawy mogłoby być niekorzystne z punktu widzenia obronności państwa. Chodzi o kwestie, które nie powinny stać się źródłem wiedzy dla obcych służb – wyjaśnił sędzia Gałczyński. – Brano również pod uwagę, że przebieg postępowania będzie uważnie analizowany przez rosyjskie służby. Federacja Rosyjska z pewnością będzie obserwować ten proces. My jako państwo i członek NATO będziemy oceniani pod kątem tego, czy potrafimy skutecznie radzić sobie z zagrożeniami dla bezpieczeństwa – dodał sędzia. Podkreślił, że wyrok sądu będzie już jawny.

Jak dowiaduje się WP, obrońcom rosyjskiej pary nie spodobało się utajnienie rozpraw. Jedna z adwokatek – nie chciała być cytowana – dała do zrozumienia, że liczyła na obecność dziennikarzy potrafiących wyciągać wnioski. Dopiero w świetle relacji świadków i na sali rozpraw mógłby ujawnić się rzeczywisty ciężar gatunkowy sprawy: mniejszy niż wynika to dotychczasowych komunikatów służb.

Państwo R., jako przedstawiciele rosyjskiej opozycji, zostali zakwalifikowani przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych do programu stypendialnego w Polsce. Przyjechali do Polski tuż po rozpoczęciu wojny w Ukrainie i zamieszkali w domu studenta w Sosnowcu.

Współpraca Igora ze służbami wyszła na jaw przez złość Iriny R. Kobieta dowiedziała się, że mąż zdradza ją z inną uczestniczką kursu języka polskiego. Według relacji rosyjskiego studenta, Irina na przełomie maja i lipca 2023 roku napisała w czacie grupowym Rosjan mieszkających w Polsce wiadomość publiczną. Ostrzegła trzy osoby, że Igor sporządza raporty na ich temat dla FSB. Wkrótce potem skasowała wiadomość, a administrator grupy usunął ją z listy członków.

W aktach sprawy małżeństwa nie ma wzmianki, aby polskie służby monitorowały komunikator, w którym członkami było około stu Rosjan mieszkających w Polsce. Tymczasem o osobistym konflikcie rosyjskiej pary i domniemanej współpracy z FSB wiedział cały akademik, w tym grupa rosyjskich studentów, a nawet administracja. W aktach jest zeznanie, że zrozpaczona zdradą Irina poprosiła w recepcji o osobny pokój, tłumacząc, że nie może już mieszkać z mężem.

Tajemnica nie wyszła na jaw aż do 29 lipca 2024 roku. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego wkroczyła do mieszkania Igora R. z zupełnie innego powodu. Śledczy podążali śladem przesyłki kurierskiej zawierającej elementy bomby kumulacyjnej. W lipcu 2024 roku paczka została odkryta w sortowni firmy kurierskiej. Niespodziewanie okazało się, że dane Igora R. figurowały zarówno na etykiecie nadania, jak i odbioru przesyłki. W osobnym zarzucie Rosjanin jest oskarżony o sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach. Twierdzi, że nie wiedział, co znajdowało się w paczce.

Wątek bomby opisywaliśmy niedawno w innym tekście.

– Igor raczej nie miał nic wspólnego z tą paczką, bo jest za głupi – wypaliła podczas przesłuchania w ABW Irina. Podczas kilku przesłuchań sugerowała, że mąż nie jest groźnym "agentem Kremla", lecz co najwyżej bezwzględnie wykorzystywaną ofiarą losu. Jednocześnie potwierdziła, że Igor od kilku lat współpracował z FSB. Miał to robić w zamian za pomoc w załatwianiu spraw administracyjnych w Rosji, a także za wypłacane kwartalnie wynagrodzenie. "Igor nie pracował, ale miał pieniądze" – dodała z wyraźnym wyrzutem. Sama w Polsce otrzymywała stypendium, jednak aby się utrzymać, pracowała jako stylistka paznokci.

Z relacji Iriny wynika, że wielokrotnie martwiła się i denerwowały ją agenturalne obowiązki męża. Jeden z najbardziej barwnych i sensacyjnych wątków dotyczy wydarzeń 2020 roku, gdy Igor R. – wraz z innym Rosjaninem – wyjechał na Białoruś, by śledzić protesty społeczne po sfałszowanych wyborach prezydenckich Alaksandra Łukaszenki. Igor R. został wówczas zatrzymany przez białoruskie służby, przepadł bez wieści.

Zdenerwowana Irina wiedziała, że mąż ma w domu telefon kontaktowy do rosyjskiego oficera prowadzącego. Odnalazła urządzenie, włączyła je i wybrała ten jeden zapisany w pamięci numer. Gdy po drugiej stronie odezwał się mężczyzna, Irina nie pozwoliła mu dojść do głosu. Przez około 15-20 minut krzyczała, groziła i wyzywała rozmówcę, zapowiadając, że jeśli Igor zaraz nie wróci do domu, ujawni i zniszczy całą ich organizację. Rozmówca nie odezwał się ani słowem. Najwyraźniej poskutkowało, bo już kilka dni później Igor R. został deportowany z Białorusi do Rosji.

Z akt sprawy wynika, że jednym z głównych dowodów na współpracę pary z FSB jest wyjazd Iriny do Rosji latem 2022 roku. Po kilku miesiącach pobytu w Polsce zatęskniła wówczas za rodzicami i znajomymi. Rosjanka zeznała, że mąż wręczył jej polską wódkę i pudełko ciastek, które miała zapakować i wysłać na wskazany adres w Rosji. Do paczki miała dołączyć pendrive z zaszyfrowanymi raportami przygotowanymi przez Igora.

Doszło jedynie do próby przekazania tych informacji, bo ostatecznie nikt nie odebrał paczki z pendrivem. Co się z nim stało? Nie wiadomo. Irina powiedziała śledczym, że zgubiła urządzenie.

Inaczej te wydarzenia przedstawia sam Igor. Twierdzi, że pendrive przekazał żonie z troski: gdyby Irina została zatrzymana przez FSB, mogła "wykupić się" posiadanymi informacjami. Igor R. przyznał się ABW do faktu współpracy z Federalną Służbą Bezpieczeństwa. Zeznał, że jeszcze w Rosji został zwerbowany, przyjął pseudonim i zobowiązał się do sporządzania sprawozdań na temat rosyjskich opozycjonistów. Sam był jednym z nich.

Według jego relacji oficer prowadzący, przedstawiający się jako Jewgienij, odsyłał mu raporty z naniesionymi poprawkami. R. miał następnie przepisywać je w taki sposób, aby opisywane osoby sprawiały wrażenie potencjalnego zagrożenia dla Kremla. Jednocześnie usprawiedliwiał się, że raporty przygotowane już w Polsce starał się sformułować tak, aby nikomu nie wyrządzić krzywdy.

"Miałem robić to co lubię, iść w górę wśród kręgów rosyjskich opozycjonistów, poznawać nowych ludzi, na końcu informować o wszystkim Federalną Służbę Bezpieczeństwa. Wydawało mi się że robię więcej dobrego, jak złego" - przyznał w zeznaniach Igor R.

W uzasadnieniu aktu oskarżenia czytamy, że zdarzenie z próbą przekazania pendrive'a dowodzi udziału w działalności obcego wywiadu, polegającej na zbieraniu, opracowywaniu i przekazywaniu informacji do centrali. Ponadto na zaszyfrowanym pendrivie miały znajdować się wrażliwe dane dotyczące organizacji opozycyjnych wobec władz Rosji, funkcjonujących w Polsce.

Według śledczych już sama znajomość mechanizmów naboru do programu stypendialnego prowadzonego przez MSZ oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego mogła umożliwić ewentualne podstawienie do programu rosyjskich agentów. Zarówno Igor jak i Irina R. od 2024 roku przybywają w areszcie.

Tomasz Molga, dziennikarz Wirtualnej Polski