Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. Historia, obchody, wydarzenia - co warto wiedzieć?

14 czerwca to jedna z tych dat, które przypominają o najciemniejszych rozdziałach historii XX wieku. Tego dnia, w cieniu rocznicy pierwszego masowego transportu więźniów do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. To moment refleksji, zadumy i hołdu oddawanego milionom ludzi różnych narodowości, którzy padli ofiarą przemocy, nienawiści i ludobójstwa.

14 czerwca 1940 roku z więzienia w Tarnowie wyruszył pierwszy masowy transport 728 polskich więźniów politycznych do nowo utworzonego niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Byli to głównie młodzi mężczyźni: żołnierze kampanii wrześniowej, członkowie organizacji niepodległościowych, harcerze, gimnazjaliści i studenci. Wśród nich znalazło się także kilku polskich Żydów.

Po przybyciu do obozu otrzymali numery od 31 do 758. Auschwitz, utworzony z rozkazu Heinricha Himmlera w kwietniu 1940 r., szybko przekształcił się w jedno z najstraszliwszych miejsc zagłady w historii ludzkości.

W 2006 roku Sejm RP ustanowił 14 czerwca Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych. W 2015 roku doprecyzowano nazwę święta, by wyraźnie wskazać na niemiecką odpowiedzialność za zbrodnie i uhonorować również ofiary obozów zagłady – stąd obecna, pełna nazwa.

Dzień 14 czerwca upamiętnia wszystkich więźniów i ofiary niemieckich obozów, niezależnie od ich narodowości, wyznania czy statusu społecznego. Szczególne miejsce w tej pamięci zajmują Polacy – pierwsi więźniowie Auschwitz, których losy stały się symbolem martyrologii narodu pod niemiecką okupacją.

To także dzień edukacji, refleksji i sprzeciwu wobec nienawiści, totalitaryzmu i zapomnienia. Organizowane są wystawy, lekcje historii, spotkania z byłymi więźniami oraz akcje społeczne, które mają przybliżyć młodszym pokoleniom grozę nazistowskich zbrodni.

W sobotę, 14 czerwca 2025 r., o godz. 12.00 na dziedzińcu Muzeum Więzienia Pawiak w Warszawie odbędą się uroczystości upamiętniające ofiary. W programie przewidziano składanie kwiatów i zapalanie zniczy pod Pomnikiem Drzewa Pawiackiego. W wydarzeniu weźmie udział asysta honorowa Wojska Polskiego.

Organizatorami uroczystości są Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Prezes Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych oraz Dyrektor Muzeum Niepodległości. Wszyscy zainteresowani są zaproszeni do udziału w tym ważnym wydarzeniu.

Z okazji rocznicy wiele instytucji – m.in. Muzeum II Wojny Światowej, IPN czy Muzeum Auschwitz – przygotowało specjalne materiały edukacyjne, wystawy online i prelekcje. Ich celem jest przypomnienie, czym były obozy koncentracyjne i jak łatwo ludzkość może zejść na drogę nienawiści, uprzedzeń i dehumanizacji.

W dobie, gdy coraz więcej świadków historii odchodzi, a narracje historyczne bywają wypaczane, pamięć o ofiarach nazizmu staje się obowiązkiem wszystkich pokoleń. Dzień 14 czerwca nie tylko oddaje hołd pomordowanym, ale pełni też funkcję przestrogi przed totalitaryzmem, antysemityzmem i wszelkimi formami dyskryminacji.

Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady to nie tylko data w kalendarzu. To symbol zbiorowej tragedii, indywidualnych losów i ludzkiego heroizmu. 14 czerwca pamiętajmy o tych, którzy zginęli – i tych, którzy przeżyli, by dać świadectwo.

Źródła: IPN, Muzeum 1939, Pawiak Muzeum, Dzieje