Zmarł Szymon Wiesenthal

Relacja Piotra Milewskiego, nowojorskiego korespondenta Radia ZET

Wiesenthal zmarł we śnie w swym domu w Wiedniu - powiedział założyciel Centrum Szymona Wiesenthala w Los Angeles rabin Marvin Hier.

Szymon Wiesenthal urodził się 31 grudnia 1908 r. w Buczaczu niedaleko Lwowa. Po ukończeniu Politechniki w Pradze Wiesenthal pracował jako architekt we Lwowie, gdzie w 1936 r. poślubił Cylę Mueller. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie polskie w 1939 r. został aresztowany przez NKWD. Przekupując jednego z komisarzy uratował siebie, żonę i matkę przed wywiezieniem na Syberię.

W czasie II wojny światowej, zanim trafił do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii, był więziony m.in. przez Ukraińców na Brygidkach we Lwowie oraz w obozie koncentracyjnym Janowska i obozie zagłady w Bełżcu.

Tropieniem zbrodniarzy zajął się tuż po wyzwoleniu przez Amerykanów 5 maja 1945 r. obozu koncentracyjnego Mauthausen, w którym przebywał. W trakcie drugiej wojny światowej naziści zabili 89 członków jego rodziny.

1946 r. przyszła na świat jego córka Paulina. W 1947 r. Wiesenthal założył w austriackim Linzu Centrum Dokumentacji Żydowskiej. Natomiast w 1961 r. w Wiedniu powołał ośrodek zajmujący się zbieraniem dokumentów dotyczących zbrodni wojennych. Wielokrotnie pytany, dlaczego zajął się ściganiem zbrodniarzy, odpowiadał: "Chcę pokazać ludziom, że naziści nie mogli zabić milionów osób bez konsekwencji".

W 1977 r. w Los Angeles powołano Centrum Szymona Wiesenthala, na którego czele stojąc doprowadził do wykrycia kryjówki w Argentynie jednego z największych nazistowskich zbrodniarzy Adolfa Eichmanna. Oprócz tego przed oblicze Temidy trafiło 1100 hitlerowców odpowiedzialnych za mordowanie więźniów w obozach koncentracyjnych.

Ponadto Centrum Wiesenthala prowadzi szeroko zakrojoną działalność na rzecz ochrony praw człowieka. Centrum poinformowało opinię publiczną m.in. o śmiertelnych eksperymentach chemicznych na ludziach w ramach programu rozwoju broni masowego rażenia, jakie prowadziła do 2002 r. Korea Północna.

Z inicjatywy Centrum zorganizowano akcję "Ostatnia szansa". Działający w Austrii, Chorwacji, Estonii, na Litwie i Łotwie, w Rumunii i na Węgrzech program miał na celu pomoc w odnalezieniu zbrodniarzy wojennych. W jego ramach uruchomiono specjalne infolinie zbierające informacje o osobach kolaborujących z Niemcami lub biorących udział w pogromach Żydów. Za przekazywane informacje wyznaczono nagrodę 10 tys. euro.

Pomysł ten nie spotkał się z aprobatą opinii publicznej i wywołał wiele kontrowersji nie tylko w Polsce. Uruchomienie infolinii skrytykowali m.in. Władysław Bartoszewski oraz abp Józef Życiński. Szymon Wiesenthal 56-letnią misję tropienia nazistów zakończył mając 94 lata. Udało mi się znaleźć tych morderców, których ścigałem. Wszystkich przeżyłem. Ci, których nie szukałem, są zbyt starzy i chorzy, aby można ich było legalnie skazać - powiedział dla austriackiego czasopisma "Format" w 2003 r.

Wraz z żoną Cylą do jej śmierci w 2003 r. mieszkał w nowoczesnym apartamencie w Wiedniu. Wieczory spędzał odpowiadając na listy, czytając książki i dokumenty, kolekcjonując znaczki.

Szymon Wiesenthal był nazywany słusznie sumieniem holocaustu - wytropił setki hitlerowskich zbrodniarzy w imię sprawiedliwości, a nie zemsty - powiedział PAP we wtorek współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów Stanisław Krajewski. Według niego, Wiesenthal - działając jako osoba prywatna - zrobił więcej dla ścigania zbrodniarzy wojennych niż specjalnie powołane do tego instytucje.