Procedura stwierdzenia ważności wyborów prezydenckich w Polsce

Wieczór wyborczy w Wirtualnej Polsce. Oglądaj na żywo.

Dziś druga tura wyborów prezydenckich. Relacja na żywo Wirtualnej Polski

Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz Kodeksem wyborczym, odpowiedzialność za weryfikację ważności wyborów spoczywa na Sądzie Najwyższym, który działa w ramach Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Proces ten obejmuje analizę wyników wyborów, rozpatrzenie protestów wyborczych oraz wydanie uchwały, która ostatecznie potwierdza lub unieważnia wynik wyborów.

1. Ogłoszenie wyników przez Państwową Komisję Wyborczą

Po zakończeniu wyborów prezydenckich, które w 2025 roku odbyły się w pierwszej turze 18 maja i w drugiej turze 1 czerwca, Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) ogłasza oficjalne wyniki.

Wyniki te są publikowane w "Monitorze Polskim" w ciągu kilku dni od zakończenia głosowania. W przypadku wyborów w 2025 roku, wyniki drugiej tury zostały ogłoszone około 2 czerwca 2025 roku, zgodnie z przewidywanym harmonogramem. PKW przekazuje również sprawozdanie z przebiegu wyborów do Sądu Najwyższego, które stanowi podstawę dalszego postępowania.

2. Składanie protestów wyborczych

Każdy obywatel mający prawo wyborcze, a także pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego, może wnieść protest przeciwko ważności wyborów. Zgodnie z art. 324 § 1 Kodeksu wyborczego, protesty muszą być złożone na piśmie do Sądu Najwyższego w terminie 7 dni od dnia publikacji wyników wyborów w "Monitorze Polskim". W przypadku wyborów w 2025 roku oznacza to, że protesty można składać do około 9 czerwca 2025 roku. Protest powinien zawierać:

• Zarzuty dotyczące naruszeń proceduralnych lub innych nieprawidłowości, które mogły wpłynąć na wynik wyborów.
• Dowody popierające zarzuty, takie jak dokumenty, zeznania świadków czy materiały audiowizualne.
• Wskazanie, czy protest dotyczy wyborów w skali całego kraju, czy w określonych obwodach głosowania.

Protesty, które nie spełniają wymogów formalnych (np. są niekompletne lub niepoparte dowodami), mogą zostać odrzucone bez rozpatrzenia.

3. Rozpatrzenie protestów przez Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy, działając w ramach Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, ma 30 dni od otrzymania sprawozdania PKW na rozpatrzenie protestów i podjęcie uchwały w sprawie ważności wyborów. W praktyce termin ten powinien upłynąć na początku lipca 2025 roku. Procedura rozpatrywania protestów obejmuje:

• Analizę sprawozdania PKW, które zawiera szczegółowe dane o przebiegu wyborów, frekwencji, wynikach oraz zgłoszonych incydentach.
• Rozpatrzenie protestów wyborczych w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Rozpatrzenie odbywa się w składzie trzech sędziów.
• Ocena wpływu zgłoszonych naruszeń na wynik wyborów. Sąd Najwyższy bada, czy stwierdzone nieprawidłowości miały charakter istotny i mogły zmienić rezultat głosowania.

Sąd może zarządzić dodatkowe czynności, takie jak przesłuchanie świadków, analiza materiałów wyborczych czy wgląd w dokumentację obwodowych komisji wyborczych, jeśli uzna to za konieczne.

4. Wydanie uchwały o ważności lub nieważności wyborów

Po zakończeniu analizy Sąd Najwyższy wydaje uchwałę, w której stwierdza:

• Ważność wyborów, jeśli nie stwierdzono istotnych naruszeń lub jeśli naruszenia nie miały wpływu na wynik głosowania.
• Nieważność wyborów, jeśli stwierdzono poważne naruszenia, które wpłynęły na wynik. W takim przypadku Sąd Najwyższy może unieważnić wybory w skali całego kraju lub w отдельных obwodach, co prowadzi do zarządzenia ponownych wyborów w terminie 3 miesięcy od publikacji uchwały.

Uchwała Sądu Najwyższego jest ostateczna i nie podlega zaskarżeniu. Zostaje niezwłocznie przekazana Prezydentowi RP, Marszałkowi Sejmu oraz PKW, a także opublikowana w "Monitorze Polskim".

W przypadku wyborów w 2025 roku uchwała powinna zostać wydana i opublikowana do początku lipca 2025 roku, umożliwiając zaprzysiężenie nowego prezydenta 6 sierpnia 2025 roku.