Gorąco wokół SAFE, podpis prezydenta niepewny. Miliardy trafią do spółki kierowanej przez znanego byłego polityka?

Kwestia ustawy, która ma pozwolić uruchomić w Polsce 44 mld euro na zbrojenia w ramach unijnego instrumentu SAFE, urosła do rangi głównego tematu politycznego. Kalendarz prac jest bardzo napięty. W przyszłym tygodniu, podczas Rady ECOFIN (spotkania ministrów finansów krajów członkowskich - red.) ma zapaść decyzja akceptująca przez Radę Unii Europejskiej nasz plan, co z kolei ma otworzyć nam drogę do podpisania w połowie marca umowy kredytowej i pożyczkowej SAFE. To jednak nie jedyny powód szybkich prac nad ustawą.

- Kalendarz prac parlamentarnych jest tak wyliczony także po to, by prezydent miał pełne 21 dni na podjęcie decyzji - zapewnia nas osoba z rządu.

Program SAFE był jednym z punktów obrad środowej Rady Bezpieczeństwa Narodowego, zwołanej przez prezydenta Nawrockiego. Z nieoficjalnych informacji wynika, że w tej części dyskusji wątpliwości Pałacu rozwiewać próbowały cztery osoby: przede wszystkim głos miał zabierać szef Agencji Uzbrojenia gen. dyw. Artur Kuptel, a także szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz, rządowa pełnomocniczka ds. SAFE Magdalena Sobkowiak-Czarnecka oraz szef Sztabu Generalnego gen. Wiesław Kukuła.

Nasi rozmówcy z obozu rządzącego mają wrażenie, że udało się rozwiać większość wątpliwości zgłaszanych wcześniej przez Pałac. Wskazują, że Nawrocki sprawiał wrażenie przyjmującego na spokojnie argumenty strony rządzącej.

- Nie wyobrażamy sobie, że Nawrocki może to zawetować. Nie da się jakimiś szczegółowymi uwagami typu: wysokość oprocentowania pożyczki czy unijną warunkowością wytłumaczyć ewentualnego pozbawienia Polaków ponad 180 mld zł na zbrojenia. Nie w sytuacji, gdy za granicą mamy regularną wojnę, a Polacy boją się sytuacji, gdy nad nasze terytorium wlatują drony - przekonuje rządowy rozmówca.

Jak słyszymy nieoficjalnie, jednym z bardziej gorących momentów na RBN podczas omawiania listy projektów zakwalifikowanych do SAFE była kwestia programu amunicyjnego. To głównie kwestia amunicji 155 mm dla artylerii samobieżnej.

- Jednym z beneficjentów programu ma być spółka Polska Amunicja i to do niej ma trafić najwięcej pieniędzy z SAFE przeznaczonych na ten cel. Tyle że dziś to spółka prywatna, na czele której stoi Paweł Poncyljusz - wskazuje jeden z naszych rozmówców.

Jak dodaje, w tej sprawie dopytywała właśnie Kancelaria Prezydenta. - Ale rząd też robił wrażenie skonsternowanego. Na premierze zrobiło wrażenie nazwisko Poncyliusza - mówi nasz rozmówca.

Także w koalicji słyszymy, że strona rządowa robiła wrażenie zaskoczonej w tej sprawie.

Poncyljusz to były polityk - pierwotnie AWS, potem PiS, a ostatnio KO. Był posłem Koalicji Obywatelskiej w poprzedniej kadencji, ale w 2023 r. nie udało mu się zdobyć mandatu. Ze strony PiS padają sugestie o wskazaniu politycznym w kwestii potencjalnego kontraktu z SAFE.

- Wybór i typowanie projektów wzięła na siebie Agencja Uzbrojenia i to jej działka - słyszymy replikę ze strony rządu.

I - jak wynika z naszych informacji - jeśli chodzi o wyjaśnienia w sprawie listy projektów zakwalifikowanych do SAFE, główny ciężar udzielania wyjaśnień wziął na siebie szef Agencji Uzbrojenia, gen. dyw. Artur Kuptel.

Spółka Amunicja Polska działa w ramach programu Narodowa Rezerwa Amunicyjna, który został ustanowiony jeszcze w 2023 r. przez rząd Mateusza Morawieckiego. "Celem Programu jest rozbudowa i dywersyfikacja narodowej bazy produkcyjnej amunicji wielkokalibrowej oraz uzupełnienie jej rezerw, adekwatnie do zwiększonych potrzeb, związanych z rozbudową potencjału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej" - można wyczytać w uchwale o programie.

To jeden z ważniejszych programów budowy zdolności w polskich przemyśle zbrojeniowym. Polska Amunicja S.A. jest spółka celową dla programu NRA. Jego założenia nie są jawne, w mediach można wyczytać, że program zakłada kontrakt dla spółki na dostarczenie wojsku 300 tys. nabojów 155 mm i budowę fabryki amunicji. Łączny koszt tych inwestycji i zakupów szacowano na około 12 mld zł, a z nieoficjalnych informacji wynika, że kwota z SAFE na ten cel wynosi ponad 2 mld euro.

- Dopóki nie ma kontraktu, trudno mówić o szczegółach. Spółka stawia na własną i do tego rozproszoną produkcję. Już teraz realizuje zamówienie na rzecz Ukrainy na ponad 20 tys. sztuk amunicji - zauważa nasz rozmówca zbliżony do przemysłu zbrojeniowego. Jego zdaniem zarzuty pod adresem firmy mogą być także efektem konkurencji między prywatną a państwową zbrojeniówką w Polsce.

Pierwotnie większościowym udziałowcem Polskiej Amunicji była Agencja Rozwoju Przemysłu, która miała w niej 51 proc. akcji. Ale w 2024 r. sprzedała je prywatnym udziałowcom zgrupowanym w WPT Holding, czyli Grupie WB i Ponar Wadowice, a obecnie spółka jest całkowicie w prywatnych rękach, choć jeśli chodzi o Grupę WB, to właścicielem jednej czwartej akcji tej firmy jest PFR.

Ze strony opozycji słychać wątpliwości, czy spółka sprosta zamówieniu i nie okaże się, że pieniądze z SAFE wydane na ten cel przepadną. Grupa WB w końcówce zeszłego roku pokazała prototypy amunicji 155 mm. Zapowiada, że w tym roku ma wyprodukować pierwszą partię do 10 tys. pocisków. A od 2027 r. ma ruszyć pełnoskalowa produkacja do 100 tys. sztuk amunicji rocznie.

Wrażenie rządzących, że dzięki omówieniu sprawy na Radzie Bezpieczeństwa Narodowego udało się właśnie zażegnać potencjalne kłopoty z uzyskaniem podpisu prezydenta pod ustawą, może być jednak przedwczesne. Przyznają to zresztą niektórzy rozmówcy z koalicji.

- Było wiele bardzo dobrych argumentów z naszej strony na RBN, ale czy to przełoży się na podpis Nawrockiego? Nie wiem - przyznaje rozmówca z Lewicy.

Z kolei polityk KO twierdzi, że prezydent może próbować postawić warunek dla swojego podpisu. - Pewnie postawi sprawę tak, że ustawę podpisze, o ile przystąpimy do Rady Pokoju Donalda Trumpa - mówi polityk.

Sam Pałac niuansuje w sprawie SAFE. - Pan prezydent nie jest przeciwko rządowi w tej sprawie, bo to jest kwestia bezpieczeństwa, nie jest przeciwko programowi z zasady. Natomiast jest przeciwko przyjmowaniu apriorycznie tego, że to jest znakomity program - tak komentował w Polsat News szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki.

Ale już działające przy prezydencie Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, kierowane przez Sławomira Cenckiewicza, jest - według naszych ustaleń - dużo bardziej sceptyczne. Gdy pytamy tam o główne zarzuty względem tego instrumentu, słyszymy ich całą listę. - ​​Mechanizm finansowy, wiarygodność i zdolności produkcyjne wykonawców wybranych według widzimisię oraz zasada warunkowości - wylicza rozmówca z BBN.

Pałac ma też koordynować działania z partią Jarosława Kaczyńskiego. I rzeczywiście PiS zgłosił poprawki, które w dużej mierze idą zgodnie z linią Pałacu. Dotyczyły one sprzeciwu wobec zasady warunkowości (PiS obawia się, że to da Komisji Europejskiej możliwość zablokowania pieniędzy z SAFE), zakazu spłaty zadłużenia funduszu SAFE bezpośrednio z budżetu na obronność (czyli nie z budżetu MON, lecz szerzej z budżetu państwa) oraz obowiązku lokowania co najmniej 89 proc. pożyczek z SAFE w polskim przemyśle zbrojeniowym.

Rządzący jednak nie kwapią się do przyjęcia takich poprawek. - Co najwyżej możemy przyjąć argument Pałacu, by objąć cały proces zwiększonymi procedurami antykorupcyjnymi - stwierdza rządowy rozmówca.

Koalicja nie może też liczyć na wsparcie Konfederacji, która ma głosować przeciw ustawie. - Udostępniona nam lista zakupowa SAFE bardziej przypomina jakiś spis treści, jest ogólnikowo napisana i sprawia wrażenie sklejonej z kilku części pisanych przez odrębne instytucje - ocenia polityk tej formacji.

Jeden z jej liderów Krzysztof Bosak wskazał też na napięty harmonogram zakupowy, któremu jego zdaniem możemy nie sprostać. "Polski plan na wydatkowanie środków z SAFE nie został jeszcze zatwierdzony przez Radę UE, a nawet jeśli zostanie zatwierdzony, to nie wiadomo, na ile uda się go wykonać - bo samodzielne zakupy w ramach SAFE są możliwe jedynie w śmiesznie krótkim terminie do końca maja tego roku, po którym będziemy skazani na dogadywanie wspólnych projektów z innymi państwami" - napisał Bosak na platformie X.

Ustawa ma wyjść z Sejmu już w ten piątek. W przyszłym tygodniu zajmie się nią Senat, a następnie trafi do decyzji prezydenta.

Tomasz Żółciak i Grzegorz Osiecki, dziennikarze Wirtualnej Polski i money.pl