PiS dwa lata po zaprzysiężeniu rządu Tuska [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Wokół partii Jarosława Kaczyńskiego dzieje się wiele i nie zawsze są to wydarzenia pozytywne. W jakiej zatem sytuacji znajduje się dziś wciąż największa partia opozycyjna w Polsce?

Od 2023 roku PiS przechodzi jeden z najpoważniejszych kryzysów od momentu powstania. I nic się od tego czasu nie zmieniło. Bywały momenty lepsze – zwłaszcza tuż przed i zaraz po prezydenckiej kampanii wyborczej, kiedy Karol Nawrocki, płynący na fali popularności, wzbudził w środowisku PiS nowe nadzieje. Te pozytywne emocje partia przekazała na zewnątrz. Dobra energia i wrażenie, że teraz już "będzie z górki" do ponownego objęcia władzy, trwały jednak krótko. Fundamentalne problemy wewnętrzne partii wciąż nie zostały rozwiązane, a jedynie zamaskowane. PiS nie ruszy dalej, jeśli ich nie poukłada, a lista spraw do rozwiązania staje się coraz dłuższa. Oto te najpilniejsze.

Od lat, jak mantra, wybrzmiewa twierdzenie, że Jarosław Kaczyński zarządza przez kryzys kontrolowany. To prawda. Taki model stwarza pewne szanse (np. na wewnętrzne tarcia, z których wyłonią się lepsze wizje i rozwiązania), ale niesie też ryzyko, że dyskusja przerodzi się w wyścig i bitwę o to, kto będzie bliżej prezesa i kto będzie rozdawał karty. To czysta polityka. Jeśli jednak ten proces wymyka się spod kontroli, zachwiana zostaje integralność partii, a w organizacji pojawia się niepokój, który działa destabilizująco.

Przez lata ta polityka Jarosława Kaczyńskiego rzeczywiście się sprawdzała. Partia trzymała się w ryzach, pomimo że wewnętrzne tarcia występowały w niej od dawna. Zwykle cel nadrzędny bardzo mobilizował członków PiS, a badania przez lata pokazywały wysoki poziom satysfakcji nawet z samego faktu przynależności do tej partii.

Prezydent Karol Nawrocki udzielił Wirtualnej Polsce obszernego wywiadu. Całość można przeczytać tutaj:

Dziś sytuacja jest zupełnie inna. PiS ma za sobą osiem lat rządów, które mogą niektórym jego przedstawicielom odbijać się czkawką przez wiele lat, głównie za sprawą nadchodzących rozliczeń. Nawet jeśli na ostateczne wyniki śledztw i działań organów państwa trzeba będzie poczekać, sam fakt, że toczą się postępowania, nie jest korzystny dla partii. Widoczne gołym okiem konflikty, zwłaszcza między otoczeniem byłego premiera Mateusza Morawieckiego a resztą PiS, nie służą partii, która utraciła część wyborców i ich odzyskanie jest teraz oczkiem w głowie kierownictwa PiS. Czego absolutnie prezes Kaczyński nie ukrywa i mówi o tym wprost i otwarcie: chce odzyskać "zdezorientowanych wyborców", którzy odeszli z PiS, zwłaszcza tych, którzy dziś wspierają Grzegorza Brauna.

To wątek wskazywany od dłuższego czasu. Kaczyński stracił monopol na prawicy i w tej chwili znalazł się w sytuacji, w której każde rozwiązanie niesie za sobą poważne ryzyka. Sytuację utrudnia fakt, że PiS nie zyskał poparcia części wyborców Konfederacji, na których liczył po wygranej Karola Nawrockiego.

Póki co trwa wewnętrzna szarpanina, jaką strategię przyjąć w walce o utracony elektorat: rywalizować na radykalizmy z Braunem, czy jednak pokazywać się jako ta bezpieczniejsza opcja. W takim zdaje się kierunku chcieliby iść właśnie Mateusz Morawiecki czy Beata Szydło, którzy razem odwiedzali wyborców w piątkowe popołudnie. Partia nie wypracowała dotąd spójnej alternatywy ani propozycji programowej: ani wobec tych, którzy odpłynęli, ani wobec bardziej umiarkowanych, ani wobec elektoratu twardego, którego mobilizację trzeba podtrzymać.

Politycy PiS twierdzą, że założenia programowe są w trakcie tworzenia, ale ostatnie inicjatywy przeszły niemal bez echa i najwyraźniej nie przyniosły efektów. Oczywiście, PiS to partia ucząca się i adaptująca do nowych warunków (także komunikacyjnych). Tyle tylko, że najpierw musi być pomysł, istota, idea, a dopiero potem reszta. Z tą "resztą" (czyli komunikacją) PiS – gdy już wypracuje nową ofertę – zapewne sobie poradzi, bowiem partia ta z uwagą przygląda się wszystkim działaniom komunikacyjnym Republikanów w USA. Póki co partia gra starymi, zdartymi przekazami, wraca do wątków, które już znaczenia politycznego nie mają. Nie można jednak wykluczyć, że w strategicznym momencie PiS wyłoży programowe karty na stół. Ta partia umie zaskakiwać, co pokazała nie jeden raz.

Pozycja Jarosława Kaczyńskiego wciąż jest w partii silna. Nie można jednak lekceważyć faktu, że to właśnie w ciągu ostatnich dwóch lat po raz pierwszy był on otwarcie krytykowany. Co więcej, sam fakt, że obecne napięcia i tarcia interesów w PiS wyciekają na zewnątrz partii, również świadczy o zachodzących zmianach.

Jarosław Kaczyński ma przy sobie młodszych polityków, ale realna zmiana pokoleniowa póki co się w PiS nie dokonuje. Pytanie brzmi, czy w ogóle się kiedykolwiek dokona. Czy dotychczasowe strategie zarządzania partią będą skuteczne w tak odmiennej dynamice politycznej, przy konieczności jednoczesnego grania na dwóch, a w zasadzie trzech, politycznych fortepianach (Konfederacja, partia Brauna i KO)? Czy po raz kolejny Jarosławowi Kaczyńskiemu uda się utrzymać spójność partii?

Z całą pewnością porządek wewnętrzny jest dziś jednym z kluczowych warunków, aby partia mogła pójść dalej. Partie polityczne, podobnie jak inne organizacje, gdy mają wewnętrzny bałagan i chaos, z trudem wypracowują sensowne rozwiązania skierowane do odbiorców.

Sytuacja PiS uległa zmianie nie tylko dlatego, że na prawicy jest spory ruch polityczny, ale również dlatego, że Koalicja Obywatelska (KO) budzi się z letargu po przegranej kampanii Rafała Trzaskowskiego. Partie te bazują na skuteczności lub nieskuteczności komunikacyjnej przeciwnika. Do tej pory to PiS skuteczniej wykorzystywało słabość najpierw PO, a dziś KO. Czy obserwujemy sytuację, w której to KO, złapawszy wiatr w żagle, stanie się beneficjentem zamieszania w PiS, wynikającego z samego PiS i sytuacji na prawicy? Nowy rok zapowiada się znów bardzo ciekawie, tym bardziej że choć PiS nadal próbuje dojść samo ze sobą do ładu, trzeba pamiętać, że w trendach globalnych dominują emocje i wartości prawicowe. To dla PiS pozytywna wiadomość.

Prof. UMK, dr hab. Barbara Brodzińska-Mirowska, politolożka, medioznawczyni