USA naciskają na Kanadę. Chodzi o zakup F-35

• USA sugerują, że brak F-35 w Kanadzie wymusiłby częstsze loty amerykańskich maszyn nad kanadyjską przestrzenią powietrzną.
• Ottawa analizuje zakup alternatywnych samolotów: szwedzkich Gripenów. Saab oferuje do nich pakiet przemysłowy.
• Według sondażu EKOS z grudnia 2025 r. 72 proc. Kanadyjczyków popiera zakup Gripenów.

Ambasador USA Pete Hoekstra powiedział w rozmowie opublikowanej przez kanadyjskiego nadawcę publicznego, że bez F-35 zmieniłby się sposób funkcjonowania NORAD (Dowództwo Obrony Północnoamerykańskiej Przestrzeni Powietrznej i Kosmicznej - amerykańsko-kanadyjska organizacja chroniąca przestrzeń powietrzną nad Ameryką Północną - red).

Dyplomata dodał, że Stany Zjednoczone musiałyby kupić więcej samolotów i częściej operować nad Kanadą, by reagować na zagrożenia dla USA. W amerykańskiej strategii obrony zapisano zamiar zwiększania obecności w kanadyjskiej przestrzeni w razie braku współdzielenia obciążeń.

W ocenie cytowanego przez CBC Vincenta Rigby’ego, byłego doradcy premiera Justina Trudeau ds. bezpieczeństwa, wypowiedź Hoekstry jest "w oczywisty sposób taktyką politycznej presji", "nie powinna być pomijana, ale też nie powinna być traktowana jak prawda objawiona ze strony administracji waszyngtońskiej czy Pentagonu".

Samoloty F-35 kupiła m.in. Dania, ale obecnie, w związku z dążeniami prezydenta USA Donalda Trumpa, by przejąć należącą do Danii Grenlandię, ma wątpliwości. CBC cytowała szefa komisji obrony duńskiego parlamentu Rasmusa Jarlova, który doradził Kanadzie, by "wybrała inny samolot".

Kanada planowała kupno 88 samolotów F-35. Potwierdzone zamówienie wynosi 16 samolotów produkowanych przez Lockheed Martin. Jednak w marcu 2025 r., kiedy USA wprowadziły cła na kanadyjskie produkty, premier Mark Carney zlecił przegląd planu zakupu samolotów F-35.

Dziennik "Ottawa Citizen" pisał w ubiegłym roku, że analitycy ostrzegali, iż amerykańska kontrola nad systemami F-35 może stanowić zagrożenie dla zasad korzystania przez Kanadę z zamówionych myśliwców. Chociaż resort obrony zaprzeczył, by USA mogły korzystać z "przełącznika", który unieruchomiłby kanadyjskie F-35, to przyznał, że wszelkie poprawki w oprogramowaniu czy zmiany sprzętowe zależałyby od USA.

Pod koniec lutego ubiegłego roku dziennik "National Post" poinformował, iż Trump miał przekazać firmie Lockheed Martin, że chce, by powstałe w Kanadzie miejsca pracy, związane z obsługą przez kanadyjskie firmy F-35, zostały przeniesione do USA. W połowie stycznia 2026 r. ten sam dziennik podał, że minister przemysłu Kanady Melanie Joly zamierza wykorzystać szybkie zwiększanie przez rząd wydatków na obronność do osiągania większych korzyści gospodarczych.

Jednocześnie Kanada prowadzi rozmowy w sprawie możliwości kupna szwedzkich myśliwców Gripen. Produkująca je firma Saab obiecuje, że nawet 10 tys. miejsc pracy mogłoby zostać utworzonych w Kanadzie przy wytwarzaniu samolotów oraz badaniach naukowych.

Saab poinformował też, że jeśli Kanada kupi dodatkowo samoloty nadzoru GlobalEye, liczba miejsc pracy wzrosłaby do 12,6 tys. W grudniu 2025 r., podczas wizyty w Kanadzie króla Szwecji Karola XVI Gustawa, premier Kanady i premier Szwecji Ulf Kristersson poinformowali o zawarciu partnerstwa strategicznego. Jednym z filarów tego partnerstwa jest obronność.

Badanie ośrodka EKOS z grudnia 2025 r. odnotowało, że 72 proc. Kanadyjczyków popiera kupno Gripenów. 43 proc. uważa, że Kanada powinna w przyszłości kupić właśnie te samoloty, a 29 proc. opowiada się za posiadaniem przez kanadyjską armię zarówno Gripenów, jak i F-35.