Obietnice Karola Nawrockiego. Zegar wkrótce zacznie odliczać czas

- Obietnica obniżki cen energii o 33 proc. w tak krótkim czasie - 100 dni — budzi moją daleko idącą ostrożność. Z punktu widzenia rynku energii taka skala redukcji cen jest trudna do osiągnięcia w sposób trwały i uzasadniony ekonomicznie - komentuje w rozmowie z WP Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki.

Nawrocki ma jednak nieco szczęścia. Jest cień szansy, że prąd sam potanieje. Analitycy spodziewają się stabilizacji i spadków cen energii. - W najbliższym czasie jest to możliwe. Realny jest spadek, ale raczej umiarkowany i rozłożony w czasie. O jedną trzecią w ciągu 100 dni, to byłoby ekstremalnie trudne do osiągnięcia i niekoniecznie trwałe - tłumaczy rozmówca WP.

- Jeśli prezydent miałby do dyspozycji przychylny parlament, pewne działania ustawowe byłyby możliwe - na przykład zmiana wysokości podatków lub decyzje mające pozytywny wpływ na spółki energetyczne. Urząd Regulacji Energetyki, który zatwierdza taryfy, działa na podstawie niezależnej procedury i nie reaguje na deklaracje polityczne - tłumaczy Wiech.

Pierwszy dzień urzędowania to 6 sierpnia. 100 dni wypada 14 listopada w piątek. Niższych rachunków za energię należałoby więc wyczekiwać w grudniu.

Nawrocki zapowiedział, że od razu złoży projekt ustawy, którego celem jest obniżenie podstawowej stawki VAT z 23 proc. do 22 proc. To z kolei cios wymierzony w samo serce Donalda Tuska i jego dawne długi.

Podwyżkę stawek uchwalił rząd Tuska w 2011 r. Niższe stawki VAT miały powrócić już w 2013 r. Tak się jednak nie stało. W kolejnych latach obniżkę VAT PiS wypisał na sztandarach wyborczych. Słowa również nie dotrzymał. Jak będzie tym razem?

Choć Nawrocki zdobył urząd prezydenta, to realna władza legislacyjna pozostaje w rękach rządu Tuska. Jak wskazuje prof. Anna Pacześniak, politolożka z Uniwersytetu Wrocławskiego, między oboma ośrodkami władzy szykuje się nie tyle współpraca, ile systemowe blokowanie się nawzajem.

- Zarówno prezydent elekt, jak i rząd, będą angażować się w strategiczne blokowanie inicjatyw drugiej strony. Ten układ doprowadzi do sytuacji, w której niemal żadna ze stron nie będzie w stanie przeforsować własnych projektów - mówi WP prof. Pacześniak.

Nawrocki już zapowiedział, że tuż po zaprzysiężeniu 6 sierpnia złoży do Sejmu swoje projekty ustaw. Wśród nich znalazły się nie tylko postulaty energetyczne, ale także: zerowy VAT dla rodzin z co najmniej dwójką dzieci, zwolnienie z podatku dochodowego do 140 tys. zł rocznie czy konstytucyjny zakaz wprowadzenia podatku katastralnego.

Jednak zdaniem prof. Pacześniak większość z tych propozycji trafi w ścianę.

- Rząd Tuska najpewniej nie przyjmie tych propozycji, uzasadniając to odpowiedzialnością za finanse publiczne. A obietnice prezydenta elekta są finansowo niespójne. Chce obniżać podatki, ale nie ma planu, skąd wziąć środki na utrzymanie usług publicznych - komentuje politolożka.

Zdaniem ekspertki celem Nawrockiego niekoniecznie jest realne uchwalenie ustaw, ale pokazanie opinii publicznej, że to rząd "blokuje dobre pomysły". - To będzie klasyczna strategia: prezydent przedstawi projekt, a media będą relacjonować jego upadek w komisjach i głosowaniach. Narracja będzie taka: "mam świetne propozycje, ale to oni wszystko blokują" - prognozuje prof. Pacześniak.

Czytaj także: Współpraca rządu z Nawrockim. Polacy nie są dobrej myśli

Jednocześnie, jak podkreśla, podobną strategię planuje obóz rządowy. - Premier Tusk zapowiedział ofensywę legislacyjną, będą kierować do Nawrockiego projekty, których wcześniej nie składali Andrzejowi Dudzie. Celem będzie pokazanie, że rząd dużo robi, a prezydent wszystko wetuje - przewiduje nasza rozmówczyni.

I choć może to przypominać impas, to całkowite zatrzymanie państwa raczej nie nastąpi. Prezydent będzie musiał podpisywać ustawy budżetowe, a niektóre propozycje rządu mogą zostać przez niego zaakceptowane. Zwłaszcza jeśli ich zablokowanie mogłoby zaszkodzić jego własnemu elektoratowi.

Obietnice podatkowe Nawrockiego, szczególnie PIT 0 proc. dla rodzin z dwójką dzieci oraz obniżka VAT z 23 do 22 proc., mogą napotkać poważne trudności legislacyjne i budżetowe — ocenia w rozmowie z WP Piotr Juszczyk, ekspert podatkowy z firmy inFakt.

- PIT 0 proc. dla rodzin z dwójką dzieci to rozwiązanie, które dotyczyłoby nawet 5 mln podatników — wskazuje Juszczyk. - Przy połączeniu istniejących ulg, oznaczałoby to nieopodatkowanie dochodów nawet do 300-340 tys. zł rocznie. Prawie wszyscy rodzice z dwójką dzieci nie płaciliby podatków. Tyle że szanse na przyjęcie takiego rozwiązania są dziś niskie. Wszystko zależy od układu sił w parlamencie. Jeśli PiS nie porozumie się z Konfederacją, która z zasady sprzeciwia się podatkom dochodowym, ustawa może utknąć w martwym punkcie — ocenia.

Ekspert zaznacza jednak, że dla wielu rodzin taka ulga mogłaby być korzystniejsza niż obecne programy transferowe. - Na rękę mogłoby zostać nawet 1000 zł miesięcznie z wypłaty pensji. Rozwiązanie z ulgą faworyzuje lepiej zarabiających — im więcej zarabiamy, tym więcej jest do odliczenia. Osoby z najniższymi dochodami zyskałyby niewiele. Uaktywnią się przeciwnicy, potencjalnie Lewica — zaznacza Juszczyk.

- Raczej się nie wydarzy — tak ekspert ocenia z kolei szanse na obniżkę podstawowej stawki VAT. Nasz rozmówca zwraca uwagę, że prezydent nie może samodzielnie zmienić tej stawki. Potrzebna jest zmiana kryteriów obniżenia stawki, czyli ustawa, a ta wymaga większości parlamentarnej.

- Tymczasem obniżka o 1 punkt proc. oznaczałaby ogromny ubytek w budżecie — nawet 5 proc. PKB. Przecież chcemy wydawać miliardy na armię — przypomina Juszczyk. Dodaje, że nawet jeśli obniżka weszłaby w życie, jej efekt dla konsumentów byłby wątpliwy.

W trakcie kampanii Nawrocki podkreślał też, że jeśli zostanie prezydentem, naprawi polskie szkolnictwo: "do szkół wrócą obowiązkowe prace domowe". Była to odpowiedź na decyzję minister edukacji Barbary Nowackiej, która zniosła obowiązkowość zadań domowych na poziomie podstawowym rozporządzeniem z marca 2024 r.

Problem polega na tym, że prezydent nie ma żadnych narzędzi, by taką decyzję odwrócić. - To nie jest kompetencja prezydenta. Żeby przywrócić obowiązkowe prace domowe, trzeba by zmienić rozporządzenie ministra edukacji — a prezydent nie ma prawa ani inicjować, ani uchylać aktów wykonawczych. Może co najwyżej apelować — zauważa politolog, prof. Pacześniak.

Jej zdaniem to przykład obietnicy, która — choć nośna i dobrze brzmiąca medialnie — nie mieści się w zakresie uprawnień głowy państwa. W praktyce doprowadzi do pogłębienia rozczarowania sympatyków, gdy okaże się niemożliwa do zrealizowania.

Tomasz Molga, dziennikarz Wirtualnej Polski