Stworzył polski butelkomat. Inżynier Wiesław chce poprawić wady systemu kaucyjnego

Ponad połowa badanych źle ocenia system kaucyjny uruchomiony jesienią 2025 roku, a niemal co druga osoba w ogóle z niego nie korzysta - wynika z sondażu IBRiS dla "Rzeczpospolitej". Jak wynika z najnowszego badania Ogólnopolskiego Panelu Badawczego Ariadna dla Wirtualnej Polski, ponad połowa respondentów czuje zniechęcenie do oddawania opakowań. Główną barierą okazuje się zakaz zgniatania butelek przed zwrotem.

W praktyce oznacza to trzymanie w mieszkaniach lekkich, ale zajmujących przestrzeń worków. Zamiast segregacji - domowe składowiska, "magazyny powietrza". Prześmiewcze nagrania Polaków o "magazynowaniu powietrza" w domach zdobywają tysiące odsłon w social mediach. Jest jednaka ktoś, kto uwzględnił ten problem w projekcie butelkomatu.

Jego rozwiązanie jest proste. – Wystarczyło do butelkomatu dodać kompresorek i dyszę. Można przynieść, dowolnie zgniecioną butelkę, przystawić do dyszy, lekko nacisnąć, a powietrze przywróci jej kształt. Rozdmucha ją z powrotem i wtedy system może ją rozpoznać - przekonuje w rozmowie z Wirtualną Polską Wiesław Galwas, twórca polskiego butelkomatu EcoAction.

Inspiracja przyszła w samochodzie. - Jak tylko usłyszałem o zgniecionych butelkach, pomysł wpadł mi do głowy. To było pięć minut jazdy. Na drugi dzień miałem już prowizoryczny kompresor i działało - wspomina. Do dziś zastanawia się, dlaczego globalni producenci - jak mówi - "nie wzięli pod uwagę wygody klienta".

Z jakiej przyczyny więc obecne maszyny nie przyjmują zgniecionych butelek? Rozmówca WP wskazuje, że chodzi o bezpieczeństwo systemu kaucyjnego. Automaty wyposażone są w kamery i systemy rozpoznawania kształtu, które w kilku czynnościach mają zapobiegać oszustwom. Operatorzy obawiają się, że bez identyfikacji pełnej formy opakowania wzrosłaby liczba nadużyć.

Wiesław Galwas już pracuje nad kolejnym rozwiązaniem, które ma odebrać krytykom argument o "kuponach na 50 groszy". Ujawnia, że trwają rozmowy z jedną z instytucji finansowych - a jeśli zakończą się sukcesem, jego butelkomat mógłby zwracać kaucję bezpośrednio na kartę bankową.

W tej chwili żaden z operatorów kaucyjnych nie oferuje takiego rozwiązania. Planują je dwa podmioty: Czysta Polska Recyklomaty oraz Fiserv Polska, które chcą umożliwić bezpośredni zwrot kaucji za butelki na kartę płatniczą. Według ich deklaracji do końca 2028 roku w całym kraju uruchomią około 1200 takich urządzeń. Przypomnijmy, że na razie wydrukowany przez maszynę paragon - w sklepach takich jak Kaufland, Lidl czy Auchan - można zrealizować wyłącznie w obrębie danej sieci.

Wiesław Galwas zakłada jednak szerszy scenariusz wykorzystania maszyn. Butelkomaty mogłyby instalować samorządy, gminy, spółdzielnie mieszkaniowe. Zamiast kuponu do wykorzystania przy kasie, mieszkańcy zbieraliby punkty wymienialne na zniżki w lokalnym kinie czy bilety na basen.

- To może być lokalny ekosystem korzyści - przekonuje. Nie widzi też przeszkód, by urządzenia stawiali prywatni właściciele. Jak wylicza, maszyna ustawiona w dobrym punkcie jest w stanie wygenerować 45 tys. zł rocznego obrotu z odsprzedaży surowca. Tak niegdyś działały skupy butelek.

– Bunt konsumentów wobec systemu wynika stąd, że kaucję płaci się od razu, ale jej odzyskanie wymaga wysiłku. Trzeba ten zwrot maksymalnie ułatwić - podkreśla w rozmowie z WP. Gdy rozmawiamy, udziela wykładu przy tablicy i markerem rysuje: strzałki, procenty, przepływy pieniędzy. Kto zarabia, ile, jak system może napędzać polską gospodarkę, że nie trzeba tylko naśladować Niemiec, Norwegii czy Austrii, ale też dodać.

60-letni Wiesław Galwas nie jest inżynierem z korporacyjnego laboratorium. Przez lata pracował w motoryzacji, nawet jako kierowca. – Ciężka praca. Po latach mnie znużyło. Szukałem czegoś innego – wspomina. Przełom nastąpił kilka lat temu, gdy w tygodniku "Polityka" przeczytał o unijnej dyrektywie na temat plastiku. - Nie było tam słowa o butelkomatach. Ale coś mi zaświtało w głowie - opowiada.

- Następnego dnia wziąłem kanister na paliwo, przeciąłem stalowy pojemnik, dospawałem jakieś uszy oraz kilka detali. I tym moim urządzeniem zgniotłem 30 butelek. Zmierzyłem objętość tego, co zostało. I już wiedziałem, że moim celem jest stworzenie urządzenia, które przyjmie i na miejscu sprasuje tysiące butelek do formatu kostki – mówi.

Gdy zobaczył technologie innych urządzeń na rynku, wiedział, że chce zrobić to inaczej. Jego maszyna od początku miała kompresować opakowania już w momencie przyjęcia w sklepie. Redukuje to objętość transportu opakowań od sklepu do przetwórni. To zmniejsza koszty całego systemu.

Zanim w Polsce wprowadzono system kaucyjny, próbował zainteresować swoim projektem różne firmy. Ostatecznie rozwiązanie zostało podjęte przez grupę kapitałową Action – spółkę notowaną na giełdzie, działającą w obszarze usług i obsługi handlu. Strony uzgodniły współpracę przy rozwijaniu projektu, który w ich ocenie ma potencjał wyjścia poza rynek krajowy i wejścia na rynki europejskie. Efektem jest m.in. rozwój urządzenia Butelkomat EcoAction, określanego jako polska konstrukcja.

Butelkomat stanął przed siedzibą firmy. Pracownicy przynosili nawet po tysiąc opakowań dziennie. - Mamy za sobą setki tysięcy sztuk i urządzenie działa praktycznie bez usterek - podkreśla konstruktor. Zebrane bony realizować można było w firmowym bufecie.

W jego ocenie problemem polskiego systemu będzie logistyka. Obecnie działające automaty pakują 200-300 opakowań do worka. Pracownik musi go zawiązać, zaplombować, wynieść na zaplecze. Operator odbiera worki zbiorczo i zawozi do sortowni. - Już są sygnały, że logistycznie sobie nie radzą. Wożą powietrze, spalają paliwo, generują ogromne koszty - dodaje.

W tradycyjnym modelu opakowania trafiają do centrum sortowniczego, gdzie są wysypywane z worków i dopiero tam prasowane w kostki. W jego urządzeniu kompresja odbywa się od razu. - Redukujemy koszty transportu do minimum. Jeśli zmniejszymy objętość, to na palecie mogę zmieścić butelki, które do sklepu przywiózł TIR – mówi.

Dla Galwasa system kaucyjny nie jest zły z definicji. - On musi być wydolny i jak najtańszy - uważa. Jego zdaniem dziś jest zbyt mało wygodny dla użytkowników. - Ludzie dmuchają w butelki, żeby przyjął je automat. To absurd - mówi. I przekonuje, że technologia może to zmienić.

Butelkomaty EcoAction już są instalowane w pierwszych sklepach. Czy rozwiązanie to stanie się standardem? Pewny swego dodaje, że zamierza zrealizować swój "American dream": – Kochany, ja mam najlepsze urządzenie na rynku. Po prostu spokojnie czekam, aż najwięksi gracze przyjdą i to kupią – mówi i odkłada flamaster pod tablicę. Kończy prezentację, żegna się energicznym uściskiem dłoni.

Tomasz Molga, dziennikarz Wirtualnej Polski