Senat przyjął ustawę o PIP. Bez poprawek

• Senat przyjął nowelizację bez poprawek; ustawa trafi do prezydenta.
• PIP dostanie prawo do przekształcania fikcyjnych umów w umowy o pracę; odwołanie złożone w ciągu 30 dni wstrzymuje wykonanie takiej decyzji.
• Przewidziano 12-miesięczne okno na dobrowolne uporządkowanie umów bez sankcji oraz wyższe kary za wykroczenia.

Senat zagłosował za nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy: 57 senatorów było za, jeden przeciw, 31 wstrzymało się. Teraz dokument trafi do prezydenta. Nowela, poza wyjątkami, ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Reforma nadaje Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej. Nadanie inspekcji uprawnień do przekształcania umów to jeden z tzw. kamieni milowych, od którego realizacji zależy wypłata środków z Krajowego Planu Odbudowy.

Według nowych regulacji inspektor pracy - w razie stwierdzenia nieprawidłowości - będzie miał możliwość w pierwszej kolejności wydania polecenia dotyczącego funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub niezawarcia umowy o pracę - w sytuacji, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy. Przed wydaniem polecenia będzie jednak zobowiązany do wysłuchania stron.

Jeśli polecenie nie zostanie wykonane, będzie miał możliwość wystąpienia do okręgowego inspektora pracy o wszczęcie postępowania administracyjnego, które będzie mogło zakończyć się wydaniem decyzji o przekształceniu umowy. Będzie mógł również - zamiast wydawania decyzji - skierować powództwo do sądu. Po decyzji inspektora strony (pracodawca i pracownik) będą mogły zawrzeć umowę o pracę. Jeżeli taka czynność zostanie dokonana i uzyska aprobatę inspektora pracy, postępowanie zostanie zakończone bez potrzeby podejmowania dalszych czynności administracyjnych.

Strony będą mogły też ukształtować łączący je stosunek cywilnoprawny - w zakresie jego treści lub sposobu realizacji - w taki sposób, aby usunąć elementy charakterystyczne dla stosunku pracy oraz wyeliminować zarzuty niezgodności z przepisami prawa pracy. Inspektor pracy zostanie wyposażony w kompetencję do dokonania oceny prawidłowości realizacji wydanego polecenia. W przypadku oceny pozytywnej postępowanie również zostanie zakończone.

Ocena negatywna stanowić będzie podstawę do wszczęcia przez okręgowego inspektora pracy postępowania administracyjnego i albo wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy. W trakcie postępowania uwzględniana ma być wola stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem - w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa.

Odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy do sądu będzie można wnieść w terminie 30 dni. Ustawa przewiduje, że rozpatrzenie odwołania przez sąd ma nastąpić w ciągu miesiąca. Do czasu prawomocnego orzeczenia decyzja inspektora będzie wstrzymana. Projekt nie wprowadza więc rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora, jak zakładała pierwsza propozycja zmian w ustawie o PIP.

W postępowaniu administracyjnym dotyczącym decyzji, od której służy odwołanie, będzie można nadać rygor natychmiastowej wykonalności jedynie wobec osób objętych szczególną ochroną pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. To np. kobiety w ciąży.

Ponadto podmiot, który przed dniem wejścia w życie ustawy zawarł z osobą wykonującą pracę np. umowę cywilnoprawną, mimo że spełnia wszystkie cechy stosunku pracy i który w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem - zawarcia umowy o pracę - nie będzie podlegał odpowiedzialności wynikającej z Kodeksu pracy.

Nowela przewiduje też m.in. wymianę informacji i danych między ZUS, PIP i KAS na potrzeby kontroli i analizy ryzyka oraz usprawnienie kontroli PIP poprzez wprowadzenie kontroli zdalnych. Zakłada ponadto zwiększenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.

Zgodnie z regulacją po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów minister właściwy do spraw pracy przygotuje ocenę jej funkcjonowania i przedstawi ją Marszałkowi Sejmu, Radzie Dialogu Społecznego i Radzie Ochrony Pracy.