Polityczny i geopolityczny błąd Nawrockiego [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Karol Nawrocki dostał - od rządu i losu - niezwykłą szansę, by pokazać, że rzeczywiście był kandydatem obywatelskim, i że jest i pozostaje niezależny od Prawa i Sprawiedliwości. SAFE, który (choć wrzutka w postaci SAFE zero procent nieco zmieniła sytuację) wciąż jest popierany przez większość społeczeństwa, był świetną okazją, by pokazać swoją niezależność.

Oczywiście na jego głowę posypałyby się gromy polityków PiS, a twardy elektorat okazałby niezadowolenie, ale prezydent nie tylko by na tym nie stracił, ale zdecydowanie zyskał politycznie. Prawo i Sprawiedliwość ma przecież świadomość, że Nawrocki jest obecnie jego istotnym kapitałem politycznym, wyborcy szybko zapominają, następne wybory za ponad cztery lata. A do tego nie zdarzyło się w historii, by prezydent wybrany z jednej partii nie był przez nią wskazany na drugą kadencję.

Zyskiem politycznym byłoby również to, że trudniej byłoby przedstawiać prezydenta jako proste przedłużenie PiS.

Ale z tego wszystkiego Karol Nawrocki nie zdecydował się skorzystać. Uznał, że wierność linii partii, która go wybrała, jest wartością najwyższą, a brutalna wojna polityczna, która się obecnie toczy, usprawiedliwia decyzje szkodliwe z perspektywy polskiego bezpieczeństwa. I nie, nie chodzi tylko o pieniądze (choć część służb, w tym Straż Graniczna czy policja, zwyczajnie je straci), ale także o sygnał, jaki poszedł do Rosji i do krajów Unii Europejskiej.

Ambasadorzy wszystkich nieprzyjaznych nam państw mogą z nadzieją spoglądać na to, że spór polityczny rozszerza się także na kwestie obrony i polityki zagranicznej, i że prezydent - jeśli coś może zaszkodzić drugiej stronie - to nie zawaha się tego zrobić, nawet jeśli przy okazji zaszkodzi to obronności. Kraje unijne zobaczyły zaś, że nawet gdy polski rząd coś wypracuje i wynegocjuje, gdy one się na coś zgodzą, to w imię bieżącej polityki można to zniszczyć. To nie jest dobry sygnał, i ci, którzy go wysłali, powinni wiedzieć, że Rosja nie tylko to widzi, ale że i im samym, gdy kiedyś będą rządzić, będzie o wiele trudniej cokolwiek załatwić.

Słabe było także uzasadnienie przedstawione przez prezydenta. To przemówienie wyglądało tak, jakby ktoś napisał prezydentowi kilka argumentów na serwetce, a on z promiennym uśmiechem je odczytał, okraszając hasłem: po pierwsze Polska, po pierwsze Polacy. Argumenty prezydenta nie trzymały się kupy, jego rozumienie suwerenności było rodem z wieku XIX, a argument z tego, że dzisiejsze pożyczki spłacać będą kolejne pokolenia uderzał w fundamenty myślenia konserwatywnego i narodowego, wedle których istotą bycia narodem jest właśnie transpokoleniowość. Budujemy i bronimy kraju dla tych, którzy przyjdą po nas, ale niesiemy na sobie także podjęte przez nich zobowiązania. I to dlatego - z bardzo konserwatywnego punktu widzenia - to, że kolejne pokolenia będą spłacać pożyczkę (ale też dysponować potencjałem militarnym za nią zakupionym) naszego pokolenia jest czymś absolutnie oczywistym.

Nie sposób też obronić argumentu z rzekomej utraty suwerenności w kwestii bezpieczeństwa. Mechanizm warunkowości dotyczy każdego euro otrzymywanego czy pożyczanego z Brukseli, ale dotyczy wyłącznie mechanizmu uczciwego jego wydania, a nie samej obronności. Opowieści o tym, że w ten sposób naruszamy suwerenność w dziedzinie obronności są więc zwyczajnie nieprawdziwe. Nie sposób obronić także argumentu, że naród musi być zdolny do obrony samodzielnej. Państwa i narody średniej wielkości w świecie odradzającego się imperializmu muszą liczyć na solidarność innych, muszą współpracować, bo nie są w stanie samodzielnie przeciwstawić się agresji globalnych potęg. Polska jest w takiej właśnie sytuacji, a Unia Europejska jest ogromną szansą geopolityczną, jaka została nam dana.

Wiara w to, że możemy sobie poradzić samodzielnie, jest naiwnością, albo może lepiej powiedzieć, to wiara w wirtualną potęgę samodzielności, analogiczna do wiary w wirtualne pieniądze, które mają zostać wyczarowane ze złota przez prezesa NBP.

Tyle ocena decyzji i argumentów. Warto jednak zadać również pytanie, dlaczego taka decyzja, wbrew dość oczywistemu interesowi (nawet osobistemu) prezydenta, została podjęta? Dlaczego prezydent zdecydował się na uległość wobec stanowiska partii? I dlaczego sam PiS tak bardzo zaangażował się w walkę z europejskim SAFE. Tu, jak się zdaje, powody są dwa.

Pierwszym jest głęboka trauma polityczna związana z mechanizmem warunkowości i KPO. PiS uznał (nie ma znaczenia, czy słusznie, bo emocje są często w takich sprawach istotniejsze, niż fakty), że mechanizm warunkowości w przypadku tego programu został użyty przeciwko niemu z przyczyn czysto politycznych, że to także przyczyniło się do jego przegranej, i że w przyszłości może być użyte ponownie. I dlatego, by uniknąć takich sytuacji, będzie sprzeciwiał się wielkim programom, które zawierają mechanizm warunkowości. Długoterminowo podważy to w ogóle obecność Polski w Unii Europejskiej i może otworzyć drogę do emocjonalnego (na początek) Polexitu.

Ale jest i powód drugi, a jest nim niechęć administracji Donalda Trumpa do tego programu, który nie będzie skupiony na zakupach broni amerykańskiej. PiS ustawia się - nie po raz pierwszy - w roli obrońcy amerykańskich interesów, składa swoisty hołd lenny tej administracji i oddaje bezpieczeństwo Polski w całkowicie nieprzewidywalne ręce Trumpa. Dlaczego tak robi? Bo część z jego polityków uznaje - także z powodu silnej fobii antyniemieckiej - i jest zdania, że tylko USA cokolwiek nam gwarantuje. I znowu długoterminowo to założenie może się okazać niebezpieczne dla Polski, bo… Stany Zjednoczone tracą zainteresowanie naszą częścią świata, dogadują się z Rosją, a to oznacza, że ochrona własnego bezpieczeństwa wymaga współpracy z Europą, od której takimi decyzjami prawica odwraca się plecami.

I to jest nawet bardziej niebezpieczne niż sama decyzja prezydenta, która (a Karol Nawrocki był tego świadom, bo formułował nawet groźby konsekwencji politycznych i prawnych wobec polityków, którzy pożyczkę jednak zaciągną) zostanie ominięta prawnie. Jest bardziej niebezpieczna, bo wskazuje absolutnie błędny kierunek, w jakim zmierza obecnie polska prawica.

Dla Wirtualnej Polski Tomasz P. Terlikowski

Tomasz P. Terlikowski jest doktorem filozofii religii, pisarzem, publicystą RMF FM i RMF 24. Ostatnio opublikował "Wygasanie. Zmierzch mojego Kościoła", a wcześniej m.in. "Czy konserwatyzm ma przyszłość?", "Koniec Kościoła, jaki znacie" i "Jasna Góra. Biografia".