Fundusze Europejskie wspierają polskie muzea – nowe przestrzenie, nowe historie

Obecnie instytucje kultury są organizacjami, które prowadzą wielokierunkową działalność społeczno-kulturalną i edukacyjną. W coraz większym stopniu stają się też miejscami socjalizacji i integracji społecznej. Ich działalność i oferta jest ważna dla budowy społeczeństwa kreatywnego, tolerancyjnego, obywatelskiego. Takie miejsca pomagają także w walce z wykluczeniem społecznym, które może się zdarzyć, gdy ludzie tracą bliskie relacje i więzi z sąsiadami. Ważne dla rozwoju społeczno-gospodarczego jest także wykorzystanie potencjału dziedzictwa kulturowego. Może ono przyciągnąć turystów, inwestorów i mieszkańców, co zwiększy atrakcyjność miejsc. Stąd ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego, z uwzględnieniem szerszego kontekstu społecznego i gospodarczego wymaga dalszych inwestycji. Jest to możliwe dzięki wsparciu z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.

Według danych GUS w Polsce jest ponad 980 muzeów i oddziałów muzealnych. W 2024 roku odwiedziło je 44,4 mln osób. To o prawie 5% więcej niż w poprzednim roku. Muzea w coraz większym stopniu otwierają się na potrzeby zwiedzających oraz mieszkańców danego regionu, inwestując w nowe funkcje, nowoczesne wystawy i atrakcyjne programy społeczno-edukacyjne. Co istotne, zapraszają społeczeństwo do czynnego udziału w kulturze. Ważnym źródłem finansowania tych działań są Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko, które wspierają rozwój muzeów w całej Polsce.

Jednym z obszarów, który wspiera Program jest wzmocnienie roli kultury w rozwoju społecznym i gospodarczym. Dlatego dofinansowanie otrzymały inwestycje o ponadregionalnym oddziaływaniu. Te projekty wzmacniają rolę kultury i turystyki, co pomaga w rozwoju gospodarki, integracji społecznej i wprowadzaniu nowych pomysłów.

Pieniądze trafiły na dwa obszary działania. Pierwszy obszar to rozwój infrastruktury kultury (zabytkowej i niezabytkowej). Poprzez tworzenie odpowiednich warunków infrastrukturalnych, które sprzyjają aktywnemu uczestnictwu w kulturze i w życiu społecznym. Drugi obszar to ochrona i podniesienie atrakcyjności turystycznej obiektów dziedzictwa kulturowego. Poprzez podniesienie atrakcyjności najcenniejszych zabytków, poprawę obsługi ruchu turystycznego, tworzenie lub wzmocnienie marki zabytku oraz rozwój usług wykorzystujących nowoczesne technologie w zakresie prezentacji oferty.

Dzięki temu trwają m.in. prace konserwatorskie i restauratorskie, digitalizacje zbiorów oraz ich udostępnianie on-line, zakupy sprzętu lub wyposażenia, czy działania edukacyjne podnoszące świadomość ekologiczną społeczeństwa. Ważne jest wprowadzanie innowacji, czyli używanie rozwiązań cyfrowych, multimedialnych i interaktywnych. Muzea stają się miejscami, gdzie można doświadczać sztuki, a nie tylko oglądać. Inwestycje w muzea tworzą nowe, otwarte przestrzenie, które są przyjazne dla wszystkich, w tym osób ze specjalnymi potrzebami. Rozwój muzeów wpływa także na całe regiony, które stają się bardziej atrakcyjne dla turystów dzięki ciekawej ofercie muzealnej.

Przykładem instytucji, która otrzymała dofinansowanie ze środków europejskich jest Muzeum Mazowieckie w Płocku. Do końca 2026 roku powstanie nowy oddział tego muzeum przy ul. Floriańskiej 23 w Gostyninie. Zrujnowany obiekt zabytkowych sukiennic zostanie odnowiony. W budynku zostaną udostępnione nowe wystawy oraz zaprezentowane lokalne dziedzictwo w nowej odsłonie. Będzie on również wykorzystywany do zajęć edukacyjnych dla mieszkańców regionu. W wyniku realizacji inwestycji zniszczony zabytek i przestrzeń w centrum Gostynina zostaną zrewaloryzowane i otrzymają nowe funkcje umożliwiające rozwój i prowadzenie działalności kulturalnej muzeum poprzez udostępnienie nowych powierzchni wystawienniczych.

Dzięki funduszom unijnym zwiedzający mogą lepiej poznawać dorobek ważnych polskich artystów, między innymi malarzy. Swoją ofertę rozszerzy między innymi Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu. Dzięki dofinansowaniu przestrzeń w zabytkowym budynku muzeum zostanie odnowiona i dostosowana do potrzeb działalności instytucji. Powstaną nowe sale wystawowe i wprowadzona zostanie nowa oferta kulturalno-edukacyjna. W ramach tej oferty planowane są warsztaty i wydarzenia artystyczne. Cała inwestycja ma się zakończyć pod koniec 2027 roku. Inwestycja wpłynie na rozwój edukacji kulturalnej, integracji społecznej, szerzenie wiedzy o dziedzictwie, wzmacniając tożsamość kulturową mieszkańców.

Wizyty w muzeach nie tylko uczą, pomagają nam również pamiętać o ważnych i trudnych momentach z historii. W Krakowie powstaje Muzeum – Miejsce Pamięci KL Plaszow. To muzeum zostało powołane, by upamiętnić ofiary dawnego niemieckiego nazistowskiego obozu pracy i obozu koncentracyjnego KL Plaszow, który działał w latach 1942-1945. Do końca 2027 roku między innymi ma zostać wyremontowany i dostosowany do potrzeb muzealnych zabytkowy budynek Szarego Domu, powstać nowy budynek muzealny tzw. Memoriał oraz zostać utworzona stała wystawa w Memoriale i Szarym budynku. Nowoczesna ekspozycja i ścieżki edukacyjne mają pomóc zwiedzającym zrozumieć trudne wydarzenia z przeszłości. Muzeum ma być miejscem refleksji, a nie tylko zwykłą wystawą pamiątek po więźniach. W efekcie powstanie miejsce dialogu społecznego, aktywizacji środowiska lokalnej społeczności oraz turystów. Inwestycja pozwoli dostosować obiekty pod kątem włączenia nowych grup odbiorców, które dotychczas nie korzystały z oferty muzeum, w tym osób z niepełnosprawnościami.

Wart uwagi jest również projekt Panoptikum – centrum kompetencji dla muzeów. Celem projektu jest stworzenie centrum, które pomoże muzeom we wprowadzaniu nowych rozwiązań. Centrum będzie wspierać muzealników w rozwoju ich umiejętności i pomoże w działaniach na rzecz rozwoju społeczności lokalnych. Zostanie wdrożona nowa oferta kulturalno-edukacyjna skierowana do mieszkańców. Opracowanie scenariusza konkretnych wydarzeń we współpracy z innymi podmiotami, angażującymi lokalną społeczność, sprawi, iż oferta kulturalna będzie łatwo dostępna i zgodna z ich oczekiwaniami. Realizacja projektu zaplanowana jest do końca 2026 r.

Powyższe inwestycje, jak i wiele innych, zrealizowanych już projektów, mają realny wpływ na życie lokalnych społeczności. Poprawiają dostęp do kultury, umożliwiają tworzenie nowych programów edukacyjnych i przestrzeni przyciągających różnorodne grupy odbiorców. Dzięki nim muzea stają się nowoczesnymi centrami edukacji, dialogu i spotkań – miejscami, w których historia przeplata się z teraźniejszością. Warto je odwiedzać i śledzić, jak zmieniają się i rozwijają, bo to inwestycja w wiedzę, wspólne wartości i przyszłość.