Ukraińcy chcą do NATO. Czy są gotowi?

Jeszcze kilka lat temu mało kto przypuszczałby, że Ukraina stanie się jednym z najważniejszych laboratoriów współczesnej wojny. Ba! Mało kto stawiał, że przetrwa pierwsze miesiące rosyjskiej inwazji. Dzisiaj trudno znaleźć armię państwa NATO, która nie analizowałaby ukraińskich doświadczeń. Nic więc dziwnego, że Wołodymyr Zełenski pyta: "czy naprawdę uważacie, że byłoby słuszne zostawić poza NATO kraj i naród o takim poziomie zdolności obronnych?".

Na pierwszy rzut oka brzmi to przekonująco, ale jedynie do momentu, gdy spojrzymy na sprawę z perspektywy wojskowej, a nie politycznej. Sam poziom zdolności bojowych nie jest bowiem argumentem przesądzającym o członkostwie w Sojuszu. Gdyby tak było, NATO wyglądałoby zupełnie inaczej.

Nie sposób odmówić Ukrainie ogromnego doświadczenia bojowego. Od ponad czterech lat prowadzi największą wojnę konwencjonalną XXI w. Żadna armia państw NATO nie dysponuje porównywalnym doświadczeniem walk na taką skalę. Ukraińscy żołnierze przeszli przez operacje obronne, kontrofensywy, walki miejskie, działania manewrowe, wojny pozycyjne i masowe użycie bezzałogowców. Potrafią prowadzić działania pod ciągłym ostrzałem artyleryjskim, przy permanentnym zagrożeniu lotniczym oraz w warunkach całodobowego rozpoznania z powietrza.

To doświadczenie jest bezcenne. Jeszcze cenniejsza jest wiedza techniczna. Ukraina stworzyła system wykorzystania dronów, którego wcześniej nie było. Dotyczy to zarówno konstrukcji samych bezzałogowców, jak i organizacji ich produkcji, szkolenia operatorów czy procedur szybkiego wdrażania nowych rozwiązań. Zachodnie armie uczą się dziś od Ukrainy znacznie więcej, niż Ukraina uczy się od nich w tej dziedzinie.

Drugim elementem jest ogromna baza danych dotyczących rosyjskich sił zbrojnych, którą przez lata zgromadzili. Mają aktualne sygnatury radarów, systemów walki radioelektronicznej, środków łączności, charakterystyki działania systemów przeciwlotniczych czy sposobu funkcjonowania rosyjskiego dowodzenia. To wiedza niezwykle cenna dla całego NATO.

Do tego dochodzi doświadczenie dotyczące rosyjskiej logistyki, mobilizacji, produkcji przemysłowej oraz adaptacji rosyjskiej armii do zmieniających się warunków wojny. Żadne państwo Sojuszu nie obserwowało przeciwnika z tak bliskiej odległości i przez tak długi czas.

To wszystko jest prawdą. Problem polega jednak na tym, że nie oznacza automatycznie, iż Ukraina spełnia wojskowe warunki członkostwa w NATO, jakby chciał tego prezydent Zełenski.

Sojusz nie przyjmuje państw wyłącznie dlatego, że posiadają silną armię. W przeciwnym razie już dawno znalazłyby się w nim państwa dysponujące znacznie większym potencjałem wojskowym od części obecnych członków. Kryteria są znacznie szersze.

Pierwszym z nich jest interoperacyjność. Nie chodzi wyłącznie o zgodność uzbrojenia czy procedur. Chodzi o zdolność całego systemu obronnego do funkcjonowania w ramach wielonarodowego dowodzenia. To obejmuje planowanie operacyjne, logistykę, systemy informatyczne, zabezpieczenie medyczne, zarządzanie personelem czy jednolite procedury dowodzenia.

Pod tym względem Ukraina wykonała ogromny postęp od 2022 r., ale nadal pozostaje wiele do zrobienia. Część struktur została dostosowana do standardów NATO, jednak wojna wymusiła również powstawanie rozwiązań całkowicie improwizowanych. Często jest to jedyne rozsądne rozwiązanie podczas wojny, lecz nie oznacza, że odpowiada ono modelowi funkcjonowania całego Sojuszu.

Drugim problemem jest doktryna użycia sił zbrojnych. Ukraińska armia bardzo skutecznie adaptuje się do sytuacji na froncie, jednak wiele rozwiązań ma charakter doraźny. Dotyczy to przede wszystkim organizacji wojsk bezzałogowych, systemu uzupełniania strat czy sposobu wykorzystania piechoty. Wiele brygad wypracowało własne procedury, które różnią się między sobą. Jest to zrozumiałe podczas wojny o przetrwanie, ale NATO opiera się na standaryzacji.

Nie można również pominąć problemów związanych z zarządzaniem personelem. Rotacja jednostek, system mobilizacji, szkolenie rezerw czy zarządzanie zasobami ludzkimi wielokrotnie były krytykowane także przez samych Ukraińców. Wojna wymusza kompromisy, jednak po zakończeniu konfliktu cały system będzie wymagał gruntownej przebudowy. I widzą to sami Ukraińcy, którzy wiedzą, że wypracowane metody wciąż się nie sprawdzają i cały czas je modyfikują. Z lepszym lub gorszym skutkiem.

Pojawia się również argument, że Ukraina posiada największą i najbardziej doświadczoną armię Europy. To prawda jedynie częściowo. Pod względem doświadczenia bojowego Ukraina rzeczywiście nie ma sobie równych. Nie oznacza to jednak automatycznie przewagi we wszystkich pozostałych obszarach.

Państwa NATO dysponują znacznie silniejszym lotnictwem, marynarką wojenną, rozbudowanym systemem transportu strategicznego, systemami rozpoznania satelitarnego, globalną logistyką oraz zdolnością prowadzenia operacji połączonych na ogromną skalę. To są kompetencje, których Ukraina dopiero będzie musiała się nauczyć po zakończeniu wojny.

Paradoksalnie więc Ukraina ma dziś ogromną wiedzę o wojnie przyszłości, ale jednocześnie nadal musi wykonać wiele pracy, aby jej system obronny odpowiadał standardom obowiązującym w Sojuszu. To nie oznacza, że nie powinna w przyszłości zostać członkiem NATO.

Oznacza jedynie, że doświadczenie frontowe nie może być jedynym argumentem przemawiającym za przyjęciem. Gdyby przyjąć logikę przedstawioną przez Zełenskiego, należałoby uznać, że każde państwo prowadzące długotrwałą i skuteczną wojnę automatycznie zasługuje na członkostwo. NATO nigdy jednak nie funkcjonowało według takiej zasady.

Doświadczenie bojowe jest jednym z elementów budowy potencjału wojskowego. Bardzo ważnym, ale tylko jednym z wielu. Równie istotne pozostają stabilność instytucji, jednolite procedury, zdolność do współpracy z pozostałymi członkami, przejrzystość systemu obronnego oraz długofalowa reforma sił zbrojnych. Na to na razie Ukrainy nie stać pod wieloma względami.

Ukraina wnosiłaby do NATO ogromną wartość. Przede wszystkim w zakresie działań systemów bezzałogowych, walki radioelektronicznej, rozpoznania rosyjskich systemów uzbrojenia i doświadczeń z największego konfliktu zbrojnego współczesnej Europy. Są to atuty, których nie można przecenić.

Jednak sama wartość dodana nie jest wystarczającym argumentem za członkostwem. Sojusz nie ocenia wyłącznie tego, co dane państwo może zaoferować innym. Równie ważne jest to, czy jego siły zbrojne, instytucje i system bezpieczeństwa są przygotowane do funkcjonowania jako część wspólnego mechanizmu obronnego.

Ukraina posiada wyjątkowe doświadczenie i kompetencje, których NATO potrzebuje. Nie oznacza to jednak, że doświadczenie zdobyte na froncie zastępuje wszystkie pozostałe kryteria, jakie od dziesięcioleci decydują o przyjęciu nowych członków do Sojuszu. Dlatego przed Ukrainą jeszcze daleka droga, która – patrząc na ostatnie perturbacje polityczne – może być dla niej bardzo trudna do przełknięcia.