Pustynna Burza

Był to pierwszy konflikt w dziejach świata, który można było oglądać na ekranach telewizorów na żywo, 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Dzięki sieci dziennikarzy w Iraku i korespondentom towarzyszącym walczącym żołnierzom, przekazywano w czasie rzeczywistym informacje z pierwszej linii frontu. Szczególną rolę odegrała tu stacja CNN, której zdjęcia pokazywano niemal we wszystkich światowych mediach, co pozwoliło jej zdobyć globalny rozgłos i prestiż.

Na zdjęciu amerykańscy snajperzy na froncie.

Awanturę na Bliskim Wschodzie rozpętał Saddam Husajn, który zapragnął położyć rękę na bogatych złożach ropy naftowej należących do Kuwejtu, przy okazji pozbywając się gigantycznego zadłużenia względem tego kraju. Dyktator liczył, że w nowej sytuacji geopolitycznej związanej z końcem zimnej wojny, powolnym rozpadem ZSRR i rozsypaniem się bloku wschodniego, świat ograniczy się jedynie do protestów i nie kiwnie palcem, by pomóc Kuwejtczykom.

2 sierpnia 1990 roku armia iracka przekroczyła granicę z Kuwejtem. Niewielka armia monarchii broniła się trzy dni, jej resztki wraz z władzami schroniły się w Arabii Saudyjskiej. Husajn pomylił się jednak w swych rachubach, bo społeczność międzynarodowa, a w szczególności Stany Zjednoczone, nie zamierzały tylko biernie się przyglądać.

Na zdjęciu ostrzał irackich pozycji z amerykańskiego pancernika USS Missouri.

Po irackiej napaści Rada Bezpieczeństwa ONZ wydała kilka rezolucji, potępiając agresję i żądając od Bagdadu wycofania wojsk. Zakazano handlu z Irakiem i zawieszono połączenia lotnicze, a także zamrożono aktywa irackiego rządu za granicą.

Po licznych ostrzeżeniach ONZ postawiła w końcu ultimatum - Husajn miał wycofać wojska irackie z Kuwejtu do 15 stycznia 1991 roku. W międzyczasie pod przewodnictwem USA zawiązała się koalicja państw, która z upoważnienia Rady Bezpieczeństwa zamierzała siłą rozprawić się z iracką agresją. Pustynną Burzę poprzedziła operacja Pustynna Tarcza (ang. Desert Shield), mająca na celu szybkie przerzucenie wojsk koalicji w rejon konfliktu i obronę Arabii Saudyjskiej przed ewentualnym atakiem Iraku.

Na zdjęciu amerykańskie myśliwce F-15 rozlokowane na saudyjskim lotnisku.

W skład antyirackiej koalicji weszły 34 kraje, które wystawiły prawie milion żołnierzy, z czego ponad 70% stanowiły siły USA. Wojska zostały rozmieszczone wzdłuż południowych granic Iraku. Dwa dni po upływie ultimatum ONZ, rozpoczęła się zmasowana kampania lotnicza, która miała przetrącić kręgosłup maszynie wojennej Husajna.

Na zdjęciu formacja amerykańskich samolotów bojowych nad płonącymi szybami naftowymi w Kuwejcie.

24 lutego o godz. 4.00 czasu lokalnego ruszyła ofensywa lądowa, która miała ostatecznie wyprzeć irackie wojska z Kuwejtu. Trzon uderzenia stanowiły doskonale wyekwipowane i wyszkolone oddziały amerykańskie, z którymi Irakijczycy, uzbrojeni w przestarzały radziecki sprzęt, nie mieli większych szans.

Na zdjęciu amerykańskie czołgi M1 Abrams.

Ogromna część irackiej armii stanowili słabo wyszkoleni i wyposażeni poborowi. Ich morale stało na bardzo niskim poziomie - nie przejawiali większej ochoty do walki, często poddawali się na sam widok wojsk koalicji, bez jednego wystrzału. Jedynie dywizje irackiej Gwardii Republikańskiej, elitarnych oddziałów złożonych z doborowych żołnierzy, przejawiały realną wartość bojową.

Na zdjęciu iraccy jeńcy wojenni pilnowani przez żołnierzy koalicji.

Kampania lądowa wojsk koalicji była błyskawiczna - nawet amerykańscy sztabowcy byli zaskoczeni, spodziewając się twardszego oporu. Już dzień po rozpoczęciu lądowej ofensywy przez siły koalicji, Husajn wydał rozkaz wycofania się z Kuwejtu. Wkrótce miasto Kuwejt było znów wolne, a amerykańscy żołnierze rzucili się w pogoń za uciekającymi najeźdźcami.

Na zdjęciu eksplodujący iracki czołg.

Wycofując się z Kuwejtu irackie wojska pozostawiały za sobą spaloną ziemię. Husajn rozkazał podpalić kuwejckie szyby naftowe, co spowodowało, że w krótkim czasie niebo zasłoniły kłęby czarnego dymu, widoczne z odległości wielu kilometrów.

W sumie zniszczono i podpalono ponad 700 szybów, poważnie zanieczyszczając atmosferę. Ponadto Irakijczycy wylali tysiące ton tego surowca do morza, zatruwając 400 kilometrów linii brzegowej. Po wojnie Kuwejt domagał się od Bagdadu odszkodowań o łącznej sumie 16 miliardów dolarów za zniszczenie środowiska naturalnego.

28 stycznia, zaledwie 100 godzin po rozpoczęciu ofensywy lądowej, Irak bezwarunkowo zaakceptował wszystkie rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ. Jeszcze tego samego dnia amerykański prezydent George Bush, ogłosił zwycięskie zakończenie wojny i wyzwolenie Kuwejtu.

Mimo błyskotliwej kampanii sił koalicji, nie obalono Saddama Husajna. Bush był częściowo krytykowany za tę decyzję, jednak później tłumaczył, że zajęcie Bagdadu i obalenie reżimu tylko zwiększyłoby liczbę ofiar i do tego najprawdopodobniej podzieliło antyiracką koalicję (w skład której wchodziły przecież państwa arabskie). Niektórzy eksperci spekulowali później, że to brak pomysłu na powojenny Irak był głównym powodem, dla którego oszczędzono dyktatora. To czego nie zrobił George Bush senior, dokonał jego syn w 2003 roku.

Na zdjęciu zniszczony konwój irackich pojazdów.

Wojna w Iraku była jedną z pierwszych nowoczesnych wojen - starano się przeprowadzać chirurgiczne uderzenia, ograniczając liczbą ofiar cywilnych. W rezultacie po stronie Iraku zginęło od 20 tys. do 35 tys. żołnierzy (ponad 70 tys. zostało rannych), ale tylko ok. 3,5 tys. cywilów. Straty koalicji sięgnęły 240-392 zabitych i 776 rannych. Ponadto zginęło ok. 1200 kuwejckich żołnierzy i drugie tyle cywilów.

Na zdjęciu brytyjscy saperzy wysadzający irackie pole minowe.

Jak wyliczył amerykański departament obrony, wojna w Zatoce Perskiej kosztowała 61 mld dol. Finansowy wkład USA, odwrotnie niż zaangażowanie militarne, był stosunkowo niewielki. Najwięcej, bo aż 36 mld dol., pochodziło od krajów Zatoki Perskiej (głównie Kuwejt i Arabia Saudyjska); 16 mld dol. wyłożyły Niemcy i Japonia, którym konstytucje zabraniają wysyłania wojsk poza granice kraju. Warto jednak odnotować, że 25% kosztów poniesionych przez królestwo Saudów, to były usługi wykonane na rzecz sił koalicji, takie jak wyżywienie, zaopatrzenie czy transport.

Na zdjęciu zniszczony iracki czołg T-62.

3 marca Saddam Husajn oficjalnie przyjął warunki narzuconego rozejmu. Społeczność międzynarodowa nałożyła na Irak szereg dotkliwych sankcji ekonomicznych - zobowiązano Bagdad do zapłacenia Kuwejtowi gigantycznych reparacji za zniszczenia wojenne, jednocześnie drastycznie obniżono sprzedaż irackiej ropy naftowej i nałożono embargo na handel. Irak został zmuszony do zniszczenia broni masowego ramienia, a nad jego północną i południową częścią utworzono strefy zakazu lotów, aby chronić przed bombardowaniami Kurdów i szyitów.

Husajn rządził Irakiem jeszcze przez długich 12 lat - do w 2003 roku, gdy został obalony w wyniku operacji opatrzonej kryptonimem Iracka Wolność. Ujęty w grudniu tego samego roku, za zbrodnie popełnione na obywatelach Iraku został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 30 grudnia 2006 roku.

(wp.pl/tbe)