Gdy upadł mur...

- Tego wieczoru wyszliśmy ze znajomymi na Ku'damm (główna ulica w zachodniej części Berlina - przyp.). Był tam straszny ścisk, ludzie się cieszyli, samochody nie jeździły, a te, które jakoś się tam dostały, trąbiły – wspomina 9 listopada 1989 roku Halina Tramba-Kowalik, która prowadzi w Berlinie Polski Teatr Lalkowy. – Był taki tłum, że umówiliśmy się, że jeśli się zgubimy, to spotkamy się w domu – opowiada.

Mur berliński powstał w 1961 roku i do listopada 1989 roku dzielił mieszkańców miasta, często rozłączając na wiele lat rodziny.

- Pamiętam mojego sąsiada, który wystraszył się, bo nagle przyjechali do niego krewni ze wschodniej części. Wcześniej wysyłał im paczki, ale był zaskoczony, gdy znaleźli się przed jego drzwiami – śmieje się lalkarka.

Na zdjęciu: Bernauer Strasse 20 lat temu i dziś.

Polska lalkarka wspomina także, jak różnił się sam mur po jego obu stronach. – Z jednej kolorowy, można było pod nim swobodnie chodzić. Nikt nie strzelał. Czasem tylko Amerykanie jeździli w swoich jeepach i sprawdzali bezpieczeństwo. Po drugiej stronie nic się nie działo, zaorana ziemia – wyjaśnia.

- Przypominam sobie też kolejki przed urzędami pocztowymi. Każdy berlińczyk ze wschodniej części, który przeszedł na drugą stronę dostawał 100 marek. Czasem kolejki były tak długie, że ludzie blokowali ulice – opowiada Halina Tramba-Kowalik.

- Choć runął prawdziwy mur, nadal istnieje mur psychiczny. Widać niezadowolenie, dużo osób narzeka, a niektórzy są wrogo do siebie nastawieni – ocenia obecną sytuację Tramba-Kowalik.

- W czasie, gdy obalono mur, była u mnie w odwiedzinach siostra z rodziną - wspomina Iwona Kowalczyk, dekoratorka wnętrz, która mieszka w Berlinie. – Poszliśmy do Panoptikum, to muzeum figur woskowych, a gdy wyszliśmy, na ulicach były tłumy. Porwała nas rzeka radosnych ludzi, dopiero wtedy do nas dotarło, co się wydarzyło – opowiada.

- Na początku nie mogłam uwierzyć. Wyjechałam z Polski latem 1988 roku, więc nie sądziłam, że przemiany nastąpią tak szybko – wyjaśnia Iwona Kowalczyk. – Potem jeździliśmy ze znajomymi do Mitte, poddzielnicy Berlina, gdzie powstawały różne undergroundowe kluby i znikały po kilku tygodniach, miesiącach, gdy daną kamienicę zaczęto remontować. Takie miejsca, nieznane w Berlinie Zachodnim, który był bardziej uporządkowany, powstawały i ginęły, a my śledziliśmy tamto życie – wspomina.

Na zdjęciu: punkt kontrolny "Charlie".

- Pierwsze odruchy Niemców na wieść o obaleniu muru były zawsze pozytywne – twierdzi Iwona Kowalik – Potem przychodziły różne refleksje – dodaje.

- Dawny Berlin Zachodni był na pewno bogatszy, bardziej dotowany, "dopieszczony". Teraz wzrosło bezrobocie. Miasto jest przecież otoczone terenami byłego NRD, które potrzebowały dużych funduszy na rozwój – mówi mieszkanka Berlina. – Mimo to nie wyobrażam sobie, żeby mogło być inaczej, że miasto nadal byłoby podzielone – dopowiada.

Marianna Klon, wydawca czasopisma polonijnego "Kontakty" przyjechała do Berlina na rok przed upadkiem muru. – Pamiętam metro, które jeździło przez stacje widma. Przystanki po stronie wschodniej miały zamurowane wejścia, były nieoświetlone, ale pociągi zwalniały, gdy przez nie przejeżdżały – wspomina kobieta. – Niektóre rzeczy napawały strachem, dlatego poczułam ulgę, gdy otwarto granicę. Dla mnie oznaczało to też mniej trudności na granicy z Polską, znalazłam się jakby bliżej kraju – dodaje.

- Bardzo zaskoczyła mnie ludzka solidarność podczas tamtych dni. Spotkania rodzin. Moja znajoma po wielu latach wreszcie zobaczyła swojego brata, który został po stronie wschodniej – opowiada Marianna Klon.

Na zdjęciu: fragment budynek Reichstagu 20 lat temu i dziś.

Mur w Berlinie miał ponad 150 km. Na całej jego długości było ustawionych 116 wieżyczek strażniczych. Wartownicy mieli rozkaz strzelać podczas każdej próby ucieczki. W ten sposób zginęło około 200 osób.

- Strażnicy wydawali się zdezorientowani - przedstawia wydarzenia z 1989 roku Marianna Klon. - Czasami ktoś do nich podchodził, chciał uściskać rękę. Niektórzy reagowali spontanicznie, ale wydawało się, że nie wiedzą, co mają robić – ocenia.

Po kilku dniach w Berlinie pojawiło się jednak zniecierpliwienie. Ulice nadal były zatłoczone, w sklepach pojawiły się kolejki, z półek znikał towar. – Ci ludzie byli spragnieni tego, co było w sklepach – wyjaśnia wydawca "Kontaktów".

- Czasami słyszy się komentarze: gdybym mógł, własnymi rękami odbudowałbym ten mur. Ja cieszę się z jego zburzenia. Człowiek poczuł się wolny bez tej granicy. Mimo że wewnętrznie nadal istnieje podział – przedstawia mieszkanka Berlina.