Święto w Iranie

Irańczycy świętują 33. rocznicę powrotu do ojczyzny ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego, duchowego przywódcy rewolucji islamskiej, która obaliła monarchię szacha Mohammada Rezy Pahlawiego.

Gdy zbrojne powstanie przeciwko reżimowi zmusiło Pahlawiego do ucieczki z Iranu, otworzyło to drogę do powrotu Chomeiniemu, który na wygnaniu przebywał od 1964 roku. 1 lutego 1979 roku w Teheranie witały go nieprzebrane tłumy - niektóre źródła podają, że nawet 10 milionów Irańczyków. Tak wielkiej demonstracji ten kraj nie widział ani nigdy wcześniej, ani później.

Cztery dni po swoim powrocie Chomeini ogłosił powstanie pierwszego rządu islamskiego, realizując koncepcję demokracji religijnej. Stanowisko Najwyższego Przywódcy Iranu piastował do swojej śmierci w 1989 roku.

(wp.pl / tbe,mp)

Irańczycy mieszkający w stolicy, Teheranie mogą świętować rocznicę powrotu ajatollaha (z arab. "znak dany od Boga") w jego mauzoleum.

Za panowania szacha Mohammada Rezy Pahlawiego w Iranie rosło niezadowolenie. Autorytarny władca i jego tajna policja polityczna SAVAK budzili grozę. Dla Irańczyków Pahlawi jawił się jako marionetka w rękach przywódców z Waszyngtonu. Przeciwko jego rządom w 1963 roku podczas demonstracji wypowiadał się także Chomeini. Rok później musiał uciekać z kraju - najpierw do Turcji, potem Iraku, a ostatecznie osiadł w Paryżu.

Czytaj więcej o rządach Pahlawiego i SAVAK: Tortury i korupcja z błogosławieństwem Zachodu.

Dzień powrotu Chomeiniego do kraju nadszedł 1 lutego 1979 roku. Został okrzyknięty duchowym przywódcą rewolucji islamskiej, która miała zmienić oblicze Iranu. Chomeini był na ustach całego świata. Amerykański magazyn "Time" ogłosił go nawet "Człowiekiem roku ’79." Dla samego ajatollaha USA stały się synonimem zła na świecie.

Chomeini utworzył autokratyczny system rządów, proklamując islamską republikę. Premierem został Mehdi Bazargan. W kraju przywrócono także rygorystyczne zasady islamskiej tradycji. Pahlawi podczas "Białej rewolucji" postawił na sekularyzację i modernizacji kraju na wzór Zachodu.

Iran szybko pokazał jak wiele pretensji ma do Amerykanów. W listopadzie 1979 roku grupa radykałów wtargnęła do ambasady USA w Teheranie i wzięła za zakładników pracowników placówki. 444 dni ich niewoli przeszły do historii jako tzw. kryzys zakładników. Po tych wydarzeniach USA zerwały stosunki dyplomatyczne z Iranem.

Czytaj więcej: Memento dla "amerykańskiego żandarma".

W 1980 roku wybuchła wojna między Iranem a Irakiem. Wyniszczający konflikt trwał osiem lat. Zachód i świeckie państwa arabskie obawiały się eksportu religijnej rewolucji, w razie zwycięstwa Teheranu. W czasie walk Irak użył broni chemicznej. Potworna wojna zabrała około milion istnień.

Chomeini zmarł w 1989 roku, 10 lat po powrocie do Iranu. Tak jego wpływ na ten kraj ocenia historyk Peter Calvocoressi*: "Udało mu się stworzyć państwo teokratyczne, stał się też światowym symbolem aktywnego sprzeciwu wobec ciemniejszej strony zachodniej cywilizacji. Narzucił jednak swemu krajowi tyrański reżim - równie okrutny, jak rządy szach - oraz wojnę, która przyniosła straszliwy rozlew krwi i gospodarczą katastrofę".

Na zdjęciu: Ajatollah Chomeini.

(wp.pl / tbe,mp)

• Cytat za P. Calvocoressi "Polityka międzynarodowa 1945-2000" (czytaj więcej o autorze) .