O tym mówił cały świat

Rok 2011 obfitował w wydarzenia, które na długo pozostaną w naszej pamięci. Na kolejnych stronach przedstawiamy subiektywny przegląd najważniejszych wiadomości ze świata.

(pp)

W zamachu, który miał miejsce 24 stycznia na lotnisku Domodiedowo pod Moskwą, zginęło 36 osób, a 180 zostało rannych. Siła eksplozji porównywalna była z siłą wybuchu 5-7 kg trotylu, a ładunek dodatkowo wypełniony był śrubami i gwoździami potęgującymi siłę rażenia.

Terrorystą-samobójcą okazał się 20-letni Magomed Jewłojew z Inguszetii, republiki na Północnym Kaukazie. Do zamachu na Domodiedowo przyznał się Doku Umarow - przywódca czeczeńskich separatystów, który w 2007 roku ogłosił się "emirem Kaukaskiego Emiratu". Nie był to jego pierwszy zamach. Umarow był odpowiedzialny również za eksplozję w moskiewskim metrze w marcu 2010 r. Zginęło wówczas 39 osób, a ponad 180 zostało rannych.

Trzęsienie ziemi, które 11 marca nawiedziło północno-wschodnią Japonię, było jednym z najsilniejszych na świecie. Hipocentrum wstrząsów o sile dziewięciu stopni w skali Richtera znajdowało się około 30 km pod dnem morza na wyspie Honsiu. Trzęsienie ziemi i wywołana nim olbrzymia fala tsunami zabiły wiele tysięcy ludzi, zniszczyły miasta, wioski, pola uprawne, fabryki, wywołały także kryzys nuklearny w elektrowni atomowej Fukushima, w której doszło do poważnego wycieku radioaktywnego. Była to najdroższa katastrofa naturalna w historii. Straty wyniosły ponad 200 mld dolarów.

Potężną lawinę, która w ciągu roku wywróciła do góry nogami arabski świat, wywołał ubogi straganiarz z małego tunezyjskiego miasteczka Mohamed Bouazizi. 26-letni mężczyzna podpalił się w proteście przeciwko brakowi perspektyw na poprawę swojej sytuacji życiowej. Choć zmarł 4 stycznia 2011 r., po 18 dniach walki o życie, jednak jego desperacki krok zmobilizował do działania innych. W wyniku rewolucji, która szybko rozlała się na cały kraj, obalony został wieloletni prezydent Zin Al-Abidin Ben Ali. Wydarzenia w Tunezji stały się inspiracją dla mieszkańców pozostałych państw regionu. Protesty wybuchły m.in. w Egipcie, Libii, Jemenie i Syrii. W ich konsekwencji obalono dotychczasowych przywódców, a rządy musiały pójść na daleko idące ustępstwa.

Zmiany zapoczątkowane przez zdesperowanego Mohameda Bouaziziego okazały się na tyle imponujące, że jako "osoba protestująca" został uznany Człowiekiem Roku magazynu "Time". Bouazizi wraz z czterema innymi działaczami związanymi z Arabską Wiosną został również laureatem Nagrody im. Sacharowa, nazywanej „małym Noblem”, przyznawanym ludziom o specjalnych zasługach w walce o demokrację, prawa człowieka i swobodę wypowiedzi. Przewodniczący PE Jerzy Buzek, ogłaszając werdykt, mówił, że nagroda jest „wyrazem poparcia dla tego, co dzieje się w krajach sąsiadujących z Unią Europejską”. - To hołd dla tych, którzy zmieniają sytuację w naszym południowym sąsiedztwie - podkreślił.

Tegoroczni laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny - Kanadyjczyk Ralph Steinman, Amerykanin Bruc Beutler i Francuz Jules Hoffmann dokonali przełomowych odkryć dotyczących działania ludzkiego układu odpornościowego. Beutler i Hoffmann wyjaśnili jak funkcjonuje tzw. wrodzony układ odpornościowy (innate immune system). Zasługą Ralpha Steinmana było odkrycie komórek dendrytycznych, pełniących kluczową rolę w drugiej linii obrony immunologicznej, czyli w tzw. adaptacyjnym układzie odpornościowym (adaptive immune system). Tego rodzaju odporność wytwarza się po tym, jak organizm zetknie się z patogenem i go wyeliminuje, ale jednocześnie zapamięta go (jest to tzw. pamięć immunologiczna), tak by mógł uruchomić reakcję odpornościową natychmiast po ponownym ataku drobnoustroju.

Ralph Steinman zmarł trzy dni przed ogłoszeniem werdyktu Komitetu Noblowskiego. Powstał w związku z tym problem, ponieważ zgodnie z obowiązującą od 1974 r. regułą przyznawania Nagród Nobla laureatem wyróżnienia można zostać jedynie za życia. Fundacja Noblowska zdecydowała jednak, że Ralph Steinman pozostanie laureatem.

29 kwietnia następca brytyjskiego tronu książę William poślubił Kate Middleton. Na uroczystości do Londynu zjechała śmietanka arystokracji z całego świata. Ślub oglądały tysiące zgromadzonych na ulicach Brytyjczyków, transmisję z ceremonii śledziło w telewizji około 2 mld ludzi na całym świecie. Oprawę uroczystości zapewniło ok. 1 tys. żołnierzy różnych formacji i sześć orkiestr wojskowych. Porządku pilnowało ok. 5 tys. policjantów w mundurach i po cywilnemu. Koszty bezpieczeństwa oceniono na ok. 20 mln funtów.

„Ślub stulecia”, jak nazwały go media, odbył się w Opactwie Westminsterskim. Zaproszenie na ceremonię otrzymało 1900 osób, ale tylko 600 gości zostało zaproszonych do Pałacu Buckingham, gdzie odbyło się przyjęcie przygotowane przez królową Elżbietę.

Beatyfikacja Jana Pawła II miała miejsce 1 maja 2011 r. podczas uroczystej mszy świętej na placu św. Piotra w Rzymie. Nabożeństwo prowadził papież Benedykt XVI, szacuje się, że uczestniczyło w nim 1,5 mln osób, w tym 300 tys. pielgrzymów z Polski.

Z chwilą ogłoszenia przez Benedykta XVI Jana Pawła II błogosławionym i odsłonięcia jego portretu na fasadzie bazyliki świętego Piotra - zdjęcia wykonanego przez polskiego fotografa Grzegorza Gałązkę - ludzie zgromadzeni na placu zaczęli płakać ze wzruszenia. Był to najbardziej poruszający moment mszy beatyfikacyjnej.

Po atakach na nowojorskie wieże World Trade Center w 2001 r. szef Al-Kaidy był najbardziej poszukiwanym terrorystą na świecie. Przez 10 lat był nieuchwytny. Aż do 2 maja 2011 roku. Został zastrzelony podczas operacji amerykańskich komandosów w pakistańskiej miejscowości Abbottobad, a jego ciało wrzucono do morza. Choć śmierć Osamy bin Ladena to dla Al-Kaidy koniec pewnej epoki, nie oznacza jednak końca tej zbrodniczej organizacji. Zagrożenie wciąż istnieje.

16 maja amerykański prom kosmiczny Endeavour wystartował w swoją ostatnią misję. Start wahadłowca z Przylądka Canaveral na Florydzie w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej obserwowało z bliska około 45 tys. ludzi. Misja trwała 16 dni, w jej trakcie astronauci czterokrotnie wychodzili na orbitalny spacer.

Endeavour to najmłodszy z amerykańskich wahadłowców. W pierwszą misję poleciał 7 maja 1992 roku, by naprawić orbitalny teleskop Hubble’a. Sześć lat później na jego pokładzie dostarczono pierwszy amerykański moduł Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Nazwa promu jest nawiązaniem do statku Endeavour, na pokładzie którego brytyjski astronom i odkrywca James Cook odbywał w XVIII wieku swe podróże.

W Europie i Ameryce Północnej od maja do połowy lipca odnotowano ponad 4 tys. przypadków zakażeń bakterią E.coli. Jedno z ognisk epidemii znajdowało się w północnych Niemczech, a drugie w pobliżu Bordeaux w południowo-zachodniej Francji. W następstwie zakażenia EHEC oraz wystąpienia zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS) zmarło ok. 50 osób.

Niemieckie władze podejrzewały początkowo, że źródłem zakażeń były importowane z Hiszpanii ogórki, ale badania tego nie potwierdziły. Zakażone okazały się nasiona kozieradki pochodzące z Egiptu, których używano w jednym z gospodarstw ekologicznych w Niemczech do uprawy kiełków.

Epidemia EHEC spowodowała znaczne ograniczenie obrotów na europejskim rynku - w tym i polskim - i poważne straty producentów warzyw.

Śmierć wokalistki wstrząsnęła fanami na całym świecie, mimo że media regularnie donosiły o jej problemach z narkotykowym i alkoholowym nałogiem. Amy została znaleziona martwa w swoim londyńskim mieszkaniu 23 lipca. Powodem śmierci było spożycie zbyt dużej ilości alkoholu. Znawcy muzyki jazzowej porównywali jej głos do Niny Simone czy Sarah Vaughan. Po śmierci piosenkarki pojawiły się głosy, że dołączyła do Klubu 27. Klub 27 to swoisty fenomen w popkulturze, oznaczający grupę muzyków, którzy zmarli w wieku 27 lat. Należą do nich m.in. Jimie Hendriks, Janis Joplin, Kurt Cobain czy Jim Morrison.

Pod koniec lipca Tajlandię nawiedziły największe od pół wieku powodzie. Żywioł zebrał ponad 600 ofiar śmiertelnych, zniszczył miasta, budynki mieszkalne, zabytki oraz zakłady przemysłowe. Pod wodą znalazła się jedna trzecia kraju. W ciągu czterech miesięcy zrujnowana została duża część tajlandzkiej gospodarki, setki tysięcy ludzi straciło pracę i dach nad głową.

Powodzie wywołane burzami tropikalnymi i monsunami z największą siłą uderzyły w środkowe prowincje Tajlandii oraz obrzeża Bangkoku. Poziom wody w niektórych miejscach wynosił aż trzy metry. Poszkodowanych w wyniku powodzi ludzi liczy się w milionach, a poniesione straty materialne – w miliardach dolarów.

Od 1 lipca Polska przez sześć miesięcy przewodniczyła pracom Rady Unii Europejskiej. Podsumowując pierwszą polską prezydencję przewodniczący Komisji Europejskiej Jose Manuel Barroso ocenił, że „spełniła ona wiązane z nią oczekiwania, podtrzymała duch partnerstwa w instytucjach europejskich oraz w państwach członkowskich UE”.

Historia procesu amerykańskiej studentki oskarżonej o zabójstwo koleżanki we włoskiej Perugii przypominała thriller sądowy rozgrywający się na oczach milionów ludzi na całym świecie. Zwłoki zasztyletowanej 21-letniej Brytyjki znaleziono w jej pokoju w listopadzie 2007 r. Prokurator twierdził, że dziewczyna zginęła w trakcie orgii seksualnej, która wymknęła się spod kontroli. Dwa lata później Amanda Knox oraz jej chłopak Raffaele Sollecito zostali uznani winnymi zbrodni i skazani odpowiednio na 26 i 25 lat więzienia. To jednak nie koniec tej historii. W październiku 2011 r. podczas procesu apelacyjnego niezależni eksperci podali w wątpliwość wiarygodność badań DNA, na których opierało się oskarżenie, i oboje podejrzani zostali uniewinnieni. Oskarżyciel nie daje jednak za wygraną. Zapowiada odwołanie do włoskiego Sądu Najwyższego.

Niezależnie od wyroku Amanda stała się celebrytką. W ciągu czterech lat, które spędziła w areszcie, media z uwagą śledziły jej zachowanie, komentowały każdy gest na sali sądowej czy ubranie. W dniu ogłoszenia drugiego wyroku na salę sądową przybyło 400 dziennikarzy z całego świata, a nazwisko Knox było tego dnia w pierwszej piątce haseł najczęściej wpisywanych w Google. Mimo wyroku uniewinniające rodzina zamordowanej Brytyjki nie może uwierzyć, że to nie Amanda wbiła jej nóż w szyję. Wraz z nimi miliony ludzi na całym świecie wciąż zastanawia się, czy piękna Amerykanka była zdolna do zabicia koleżanki?

Sprawa 31-letniego Polaka Damiana Rz., który na Jersey zabił sześć osób, a później próbował popełnić samobójstwo, jest najkrwawszą zbrodnią w historii tej wyspy. Do tragedii doszło 14 sierpnia w mieście St. Helier. Damian Rz. odpowiada przed sądem za zamordowanie żony Izabeli, 55-letniego teścia Marka G., najbliższej przyjaciółki żony - Marty - i trojga dzieci: dwojga własnych (dwa i sześć lat) i dziecka przyjaciółki żony. Podczas rozpoczętego w sierpniu procesu mężczyzna korzystał z pomocy tłumacza, ale nie złożył żadnych wyjaśnień. Nie wiadomo, co skłoniło go do mordu.

Miejscowe media donosiły, że Damian Rz. stracił oszczędności całego życia na nieudanej inwestycji. Miał też podobno problemy w małżeństwie i próbował już kiedyś odebrać sobie życie.

O Dominique’u Strauss-Kahnie, byłym szefie Międzynarodowego Funduszu Walutowego, zrobiło się głośno w związku ze skandalem seksualnym, którego stał się głównym bohaterem. 14 maja polityk w świetle kamer został zatrzymany na nowojorskim lotnisku im. Johna F. Kennedy'ego i aresztowany w związku z zarzutem napaści seksualnej na 33-letnią pokojówkę Nafissatou Diallo. Choć Strauss-Kahn od początku twierdził, że jest niewinny, sąd federalny w Nowym Jorku umorzył sprawę dopiero w sierpniu, gdy prokuratorzy nabrali wątpliwości, co do wiarygodności oskarżającej go imigrantki z Gwinei. Podczas burzy wokół polityka, pod jego adresem pojawiły się również oskarżenia ze strony francuskiej pisarki i dziennikarki Tristane Banon, która twierdziła, że Strauss-Kahn napastował ją seksualnie w 2002 roku, kiedy przeprowadzała z nim wywiad. Prokuratura umorzyła jednak dochodzenie w tej sprawie z powodu przedawnienia.

Na skutek skandalu Strauss-Kahn zrezygnował z pełnienia obowiązków dyrektora zarządzającego MFW. Wcześniej uchodził on we Francji za faworyta w przyszłorocznych wyborach prezydenckich.

W listopadzie "The New York Review of Books" opublikował materiały z dziennikarskiego śledztwa, z których wynika, że skandal ze Strauss-Kahnem mógł być spiskiem starannie przygotowanym przez rząd francuski, współdziałający z dyrekcją hotelu Sofitel, w którym pracowała oskarżająca Strauss-Kahna pokojówka. Francuscy ministrowie zdecydowanie zaprzeczają tej hipotezie.

Na zdjęciu: Tristane Banon, Dominique Strauss-Kahn i Nafissatou Diallo

Masakra na wyspie Utoya wstrząsnęła nie tylko Norwegią, ale całym światem. Anders Behring Breivik 22 lipca zastrzelił 69 uczestników obozu młodzieżówki Partii Pracy. Wcześniej w centrum Oslo zdetonował ukryte w samochodzie materiały wybuchowe, zabijając osiem osób.

Breivik uważa się za "krzyżowca" walczącego przeciwko "muzułmańskiej inwazji" i wielokulturowości w Europie. W sądzie podczas pierwszego publicznego przesłuchania przyznał się do zabicia 77 osób, ale nie do popełnienia przestępstwa. Biegli psychiatrzy, którzy go badali, uznali go za niepoczytalnego. Ich zdaniem, Breivik „żyje we własnym urojonym wszechświecie i ten wszechświat rządzi jego myślami i czynami”. Taka opinia psychiatrów może oznaczać, iż sprawca masakry nie będzie skazany na więzienie, lecz zostanie skierowany na leczenie do szpitala psychiatrycznego. Tak czy inaczej proces Breivika rozpocznie się 16 kwietnia 2012 roku.

Afera podsłuchowa zaczęła się kilka lat temu, jednak naprawdę głośno zrobiło się o niej na początku lipca. Okazało się wówczas, że dziennikarze należącej do medialnego potentata Ruperta Murdocha brytyjskiej bulwarówki "News of the World" na olbrzymią skalę podsłuchiwali między innymi wiadomości telefoniczne ofiar zabójstw i zamachów terrorystycznych, a także gwiazd show-biznesu, polityków, członków rodziny królewskiej, a nawet śledczych. Z ustaleń policji wynika, że podsłuchiwanych mogło być nawet sześć tysięcy osób. Szczególne oburzenie wywołały doniesienia związane ze sprawą uprowadzonej i zamordowanej przez pedofila w 2002 r. 13-letniej Milly Dowler. Hakerzy pracujący dla "News of the World" włamali się do skrzynki głosowej w telefonie komórkowym dziewczynki, dając rodzicom złudną nadzieję, że dziecko jednak żyje.

Afera, oprócz tego, że pogrzebała flagowy tabloid szefa koncernu mediów News Corp. Ruperta Murdocha, którego niedzielne wydanie sprzedawało się w blisko trzech milionach egzemplarzy, ma także dalsze konsekwencje. Po ujawnieniu skandalu aresztowano m.in. Rebekę Brooks, byłą szefową News International - brytyjskiego ramienia koncernu Ruperta Murdocha News Corp. , Andy’ego Coulsona, b. redaktora naczelnego „NotW”, późniejszego współpracownika premiera Davida Camerona, Neville’a Thurlbecka, b. naczelnego reportera "NotW" oraz Clive’a Goodmana, reportera zajmującego się sprawami rodziny królewskiej.

Do dymisji w związku z aferą podsłuchową podał się szef Scotland Yardu Paul Stephenson oraz jego zastępca John Yates. Zarzuca się im, że byli zbyt blisko powiązani z gazetą i że nie poznali się na rzeczywistej skali przestępczej działalności w redakcji.

Zapalnikiem ulicznych zamieszek w Londynie i kilku innych brytyjskich miastach była śmierć czarnoskórego 29-latka. Mężczyzna został zastrzelony przez policję podczas próby zatrzymania 4 sierpnia w londyńskiej dzielnicy Tottenham. Po tym zdarzeniu miastem na cztery dni zawładnęły chaos i przemoc. W zamieszkach zginęło łącznie pięć osób, a liczba osadzonych w brytyjskich więzieniach wzrosła do rekordowego poziomu. Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w związku z zamieszkami przed sądem stanęło ponad 1,5 tys. osób. Najmłodszym uczestnikiem zamieszek, któremu postawiono zarzuty, był 11-letni chłopiec. Szkody wywołane rozruchami oceniono na około 100 mln funtów.

Jeden z najsłynniejszych informatyków świata, współzałożyciel i charyzmatyczny były szef firmy Apple Steve Jobs zmarł 5 października w Kalifornii. Od lat zmagał się z chorobą nowotworową. Jobs nazywany był ikoną i legendą Krzemowej Doliny. Firmę Apple założył w 1976 roku z kolegą Steve'em Wozniakiem. Najsłynniejsze produkty jego firmy - Mac, iPod, iPhone, iPad - zrewolucjonizowały nie tylko przemysł informatyczny, ale także telefonii komórkowej i muzyczny.

12 listopada po prawie 18 latach obecności na scenie politycznej, i dziewięciu latach na stanowisku premiera Włoch Silvio Berlusconi podał się do dymisji. Medialny magnat i miliarder odszedł nie z powodu skandali obyczajowych z udziałem prostytutek, czy licznych procesów, ale utraty przez centroprawicową koalicję rządową większości w Izbie Deputowanych. Kryzys koalicyjny wybuchł, gdy z macierzystej partii premiera, Lud Wolności, odeszła grupa polityków zarzucających mu niezdolność do rządzenia w chwili poważnego kryzysu finansów państwa. Po złożeniu rezygnacji przez Berlusconiego na ulicach włoskich miast bawiły się setki młodych ludzi, wznoszących okrzyki: "Berlusconi do domu", "Bufon", "Alleluja", "12 listopada, dzień wyzwolenia", a komentatorzy ogłosili koniec „ery Berlusconiego”. Jego następcą na fotelu premiera został Mario Monti.

Na zdjęciu Silvio Berlusconi i Ruby, jedna z uczestniczek słynnych "bunga bunga"

Przywódca Korei Północnej zmarł 17 grudnia na atak serca podczas podróży pociągiem. Kim Dzong Il cieszył się w Korei Północnej ogromnym kultem. Spikerka telewizyjna informowała o jego śmierci płacząc. Cały świat obiegły obrazy zbiorowej rozpaczy na ulicach koreańskich miast. Choć Koreańczycy przekonują, że wybuchy żalu i łzy są szczere, zagraniczni komentatorzy podkreślają, że jest to „płacz na pokaz” dla własnego bezpieczeństwa.

Podczas ceremonii pogrzebowej, która odbyła się 28 grudnia w Phenianie, "Ukochanego Przywódcę" przez trzy godziny histerycznie żegnali płaczący obywatele. Trumna z ciałem Kim Dzong Ila jeździła w żałobnym orszaku głównymi ulicami stolicy. Pochód otaczały setki żołnierzy. W pogrzebie nie uczestniczyli goście zza granicy.

"Wielkim Następcą" zmarłego Kim Dzong Ila został ogłoszony jego najmłodszy syn, niespełna 30-letni Kim Dzong Un.

Ostatni prezydent Czechosłowacji i pierwszy przywódca Czech Vaclav Havel zmarł 18 grudnia w wieku 75 lat w swoim wiejskim domu w Hradeczku. Od kilku miesięcy miał poważne problemy ze zdrowiem, coraz rzadziej występował publicznie. Wiadomość o śmierci byłego prezydenta wywołała w Czechach głęboki wstrząs. Ogłoszono żałobę narodową, stacje radiowe i telewizyjne zmieniły swój program. Ludzie spontanicznie zbierali się na placach miast, zapalali znicze. Prezydent Vaclav Klaus wspominając Havla mówił, że „poprzez swą walkę z komunizmem stał się on symbolem współczesnego państwa czeskiego”. - Jego osobowość, imię i działalność zasadniczo przyczyniły się do tego, że Republika Czeska tak szybko znalazła się wśród społeczności państw wolnych i demokratycznych - podkreślał Klaus.

W pogrzebie Vaclava Havla, który odbył się 23 grudnia w katedrze św. Wita, uczestniczyło około tysiąca osób z kraju i zagranicy, m.in. Nicolas Sarkozy, Christian Wulff, Hillary i Bill Clinton, Jose Manuel Barroso, Jerzy Buzek. Polskę reprezentowali marszałek senatu Bogdan Borusewicz, były prezydent Lech Wałęsa, Bogdan Zdrojewski i Tadeusz Mazowiecki.

Havel to jedna z największych postaci najnowszej historii Czechosłowacji i Czech. Gdy w 1989 r. wybuchła aksamitna rewolucja stanął na czele antykomunistycznego Forum Obywatelskiego. Wkrótce jako niekwestionowany lider opozycji został prezydentem. Po raz drugi został wybrany na ten urząd po rozpadzie Czechosłowacji. Na stanowisku prezydenta Republiki Czeskiej zasiadał przez dwie kadencje. Oprócz polityki, pasją Vaclava Havla był teatr. Jego twórczość literacka, w tym dramaty utrzymane w duchu teatru absurdu jest znana i ceniona na całym świecie.

Rok 2011 upłynął pod znakiem kryzysu finansowego. Gigantyczne zadłużenie i problemy z jego spłatą dotknęły takie kraje jak Grecja, Włochy, Irlandia, Portugalia czy Hiszpania. W sprawie ratowania euro kilkakrotnie zwoływano szczyty „ostatniej szansy”, których celem było znalezienie rozwiązania dla trudnej sytuacji gospodarczej w Unii Europejskiej. Podczas ostatniego spotkania w grudniu zaproponowano mocniejszą dyscyplinę finansów publicznych. Czy to pomoże? Okaże się już w 2012 r.

(pp)