Kalendarium 2012 roku

Które ze światowych wydarzeń były najważniejsze w mijającym roku? Które wciąż będą odbijały się głośnym echem w kolejnym? Przedstawiamy konfliktowy "Kalendarz 2012" - wybór najważniejszych wydarzeń ze wszystkich zakątków globu targanych przez wojny i spory.

9 października 15-letnia pakistańska uczennica Malala Yousufzai, jak co dzień, wracała ze szkoły. W drodze powrotnej autobus, którym jechała, został zaatakowany przez uzbrojonych napastników. Strzelali, by zabić. Dziewczyna została trafiona w głowę i szyję, jej stan był krytyczny.

Malala od ponad trzech lat działała na rzecz edukacji dziewcząt w Pakistanie. Pisała bloga dla BBC, a "New York Times" nakręcił o niej reportaż. To sprawiło, że zainteresowali się nią pakistańscy talibowie z Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP), którzy za cel postawili sobie przerwanie jej "świeckiej" działalności.

O dojście do zdrowia nastoletniej aktywistki modlili się muzułmanie z całego Pakistanu. 12 października grupa 50 duchowych liderów wydała fatwę na mężczyzn, którzy chcieli ją zabić. Dziś Malala dochodzi do siebie w szpitalu w Birmingham w Wielkiej Brytanii (na zdjęciu).

Tymczasem już pojawiają się plotki, że 15-latka może w przyszłym roku zostać najmłodszą noblistką w historii.

Zobacz zdjęcia: fala protestów po ataku na Malalę

W styczniu państwa Unii Europejskiej porozumiały się w sprawie nałożenia stopniowego embarga na irańską ropę. Porozumienie, którego stroną jest także Polska, od chwili zawarcia zabroniło zawierania nowych umów na dostawy "czarnego złota".

Drastyczna reakcja europejskich elit była spowodowana widmem rozwoju irańskiego programu nuklearnego. W niemal rok po ogłoszeniu embarga sytuacja wciąż jest patowa. Iran nie porzucił nuklearnych ambicji. Chociaż prezydent Ahmadineżad zarzeka się, że jego kraj wytrzyma nawet kilka lat embarga, to jego pierwsze skutki Iran zaczął odczuwać już w 2012 roku. W sierpniu rząd w Teheranie musiał interweniować na rynku zboża, a w listopadzie zakazał importu zagranicznych dóbr luksusowych.

Na zdjęciu: Mahmud Ahmadineżad w ośrodku nuklearnym w Natanz.

(sol / WP. PL, PAP)

W lutym na dobre rozpoczął się konflikt, pod znakiem którego upłynął cały 2012 rok. Protesty przeciwko rządom Baszara al-Asada, które trwały od wiosny 2011 roku, zimą 2012 roku przerodziły się w wojnę domową.

Luty przyniósł eskalację walk. W Homs, które w 2/3 było opanowane przez rebeliantów rozpoczęła się ofensywa armii wiernej Baszarowi al-Asadowi.

Walki wciąż się zaostrzały - w lipcu rozpoczęły się miejskie bitwy o dwie główne metropolie Syrii: Damaszek i Aleppo. Armia jeszcze w sierpniu wyparła rebeliantów ze stolicy (nieregularne walki do dziś toczą się na przedmieściach). Z kolei w Aleppo wciąż trwają starcia, a kolejne kwartały miasta cały czas przechodzą z rąk do rąk.

Według różnych szacunków, konflikt w Syrii pochłonął już od 38 do 58 tys. ofiar. Z czego ponad 13 tys. zginęło po stronie rządowej.

Na zdjęciu: czołgi armii rządowej na ulicach Homs.

W lutym w bibliotece więzienia w amerykańskiej bazie Bagram tłumacze spakowali w pudła ponad 1600 egzemplarzy książek. Śledczy odkryli, że kartki w książkach krążących z celi do celi, służyły osadzonym do pisania grypsów. Wśród zbiorów było kilkadziesiąt egzemplarzy Koranu.

22 lutego żołnierze otrzymali rozkaz pozbycia się "kontrabandy". Zaczęto palić podejrzane lektury. Wśród nadpalonych kartek afgańscy pracownicy zauważyli strony Koranu (na zdjęciu).

Wydarzenia, które nastąpiły po tym odkryciu, szybko wymknęły się spod kontroli. W agresywnych protestach w całym kraju brali udział nie tylko fundamentaliści z terenów pasztuńskich, ale też Tadżycy, którzy od lat sprzeciwiali się rządom islamskich radykałów i współpracowali z zachodnimi koalicjantami.

W całym Afganistanie na ulice wyszli rozwścieczeni muzułmanie. W zamieszkach zginęło 41 osób, a co najmniej 270 zostało rannych. Celami ataków byli zachodni żołnierze, demonstranci szturmowali także budynek ONZ w Kunduz. Incydent ze spaleniem Koranu wpłynął również na wzrost liczby tzw. ataków "green-on-blue"

Czytaj więcej: Ataki "green-on-blue" - dlaczego afgańscy żołnierze zabijają kolegów z NATO?

Rok 2012 był dalszym ciągiem bezprecedensowych zmian w Birmie, państwie, które przez niemal pół wieku było trzymane w żelaznym uścisku przez wojskową juntę.

W marcu 2011 roku generałowie przekazali formalnie władzę w Birmie popieranej przez nią administracji cywilnej. Prezydent Thein Sein rozpoczął dialog z demokratyczną opozycją.

W wyborach uzupełniających, przeprowadzonych w kwietniu tego roku, partia Aung San Suu Kyi, laureatki Pokojowej Nagrody Nobla (na portretach wznoszonych na zdjęciu) zdobyła 43 z 45 mandatów. Chociaż proporcje w birmańskim parlamencie przekreślają wpływ partii Suu Kyi na władzę, to samo uczestnictwo jest kolejnym małym krokiem w otwieraniu się tego państwa na świat.

Cieniem na pozytywne przemiany w Birmie rzucały się tegoroczne starcia pomiędzy buddystami z grupy Arakanów a muzułmanami z grupy etnicznej Rohingya, w wyniku których życie straciło ok. 170 osób, a 100 tys. zostało pozbawionych domów.

Czytaj więcej: Starcia buddystów i muzułmanów w Birmie

Ataki amerykańskich samolotów bezzałogowych w Afganistanie i Pakistanie nie są nowością. Jednak w czasie, gdy do nalotów dochodzi na pograniczu tych dwóch państw, akcje na równie wielką skalę mają miejsce w Jemenie.

25 kwietnia Biały Dom zatwierdził nowe wytyczne, które pozwalają na jeszcze bardziej ofensywne wykorzystanie dronów w Jemenie. Od tej chwili Stany Zjednoczone mogą atakować nie tylko cele zidentyfikowane, ale także anonimowe osoby, których zachowanie - według ich oceny - sygnalizuje zaangażowanie w działalność terrorystyczną wymierzoną w USA.

Wcześniej możliwość ataku dopuszczano tylko na osoby z tajnej listy celów CIA i dowództwa sił specjalnych po uprzednim potwierdzeniu ich lokalizacji. Zmiana jest więc kolosalna. Według szacunków fundacji New America, w tym roku w nalotach dronów w Jemenie zginęło od 601 do 804 osób (to trzy lub cztery razy więcej niż w roku ubiegłym). Od czterech do 8,5 proc. ofiar było cywilami. Większość ataków przeprowadzono z inicjatywy administracji Baracka Obamy (o część wnioskował rząd Jemenu).

Zobacz zdjęcia: Drony - śmiercionośne maszyny

Spór o wyspy Senkaku (chiń. Diaoyu) sięga jeszcze lat 60. XX wieku. Właśnie wtedy pojawiły się pierwsze informacje na temat ewentualnych złóż ropy naftowej, które miały znajdować się w obrębie archipelagu.

Chiny i Tajwan twierdzą, że prawo do archipelagu należy się właśnie im ze względu na historyczną przynależność. Z kolei Japonia dostała wysepki od Amerykanów wraz ze zwrotem Okinawy w 1972 roku.

Spór terytorialny zaostrzył się w sierpniu wraz z aresztowaniem 14 chińskich działaczy przez japońską straż przybrzeżną. Grupka chciała zamanifestować chińskość wysp umieszczając na nich flagi.

We wrześniu rząd w Tokio przeprowadził nacjonalizację trzech wysepek, wykupując je z rąk kilku japońskich rodzin. W odpowiedzi w Chinach doszło do gwałtownych protestów. Demolowano sklepy japońskich firm, a koncerny z Kraju Kwitnącej Wiśni tymczasowo zamykały fabryki w obawie przed wystąpieniami.

W rejonie wysp wciąż dochodzi do konfrontacji łodzi patrolowych, demonstracyjnych przelotów sił powietrznych, czy "wycieczek" manifestantów.

Na zdjęciu: japońska straż przybrzeżna ostrzeliwuje z armatek wodnych tajwańskie łodzie rybackie w pobliżu wysp Senkaku.

Od 2006 roku portal WikiLeaks opublikował miliony tajnych dokumentów z całego świata. Kontrowersyjny serwis ma równie kontrowersyjnego założyciela. Od grudnia 2010 roku Julian Assange był ścigany Europejskim Nakazem Aresztowania w związku z wymuszeniem seksualnym i gwałtem, których miał się dopuścić w Szwecji. Assange sam zgłosił się na policję w Wielkiej Brytanii, przy okazji zaprzeczając wszelkim zarzutom.

Część opinii publicznej zaczęła sądzić, że twórca niewygodnego portalu może być wrabiany. Widmo ekstradycji wciąż wisiało nad Assangem, a jego prawnicy argumentowali, że rząd Szwecji nawiązał już współpracę z administracją USA w celu przetransportowania niepokornego demaskatora do Stanów Zjednoczonych. Tam na mocy ustawy o szpiegostwie z 1917 roku mogłaby mu grozić nawet kara śmierci.

Przełom w sprawie nastąpił 16 sierpnia. Rząd Ekwadoru przyznał azyl polityczny Julianowi Assange'owi, który od dwóch miesięcy przebywał w londyńskiej ambasadzie tego kraju (na zdjęciu). Właśnie mija szósty miesiąc "niewoli". Rząd brytyjski zapowiedział, że wyda Assange'a Szwecji, gdy tylko ten opuści teren ambasady.

Czytaj również: Jak wygląda codzienne życie Assange'a w ambasadzie Ekwadoru?

16 sierpnia protest w kopalni platyny w Marikanie pod Rustenburgiem został utopiony w krwi. Od sześciu dni górnicy domagali się podwyżek i poprawy warunków pracy. W zamian usłyszeli o groźbie zwolnień.

Feralnego dnia 34 górników zginęło od policyjnych kul, a 78 zostało rannych. Do starć wokół kopalni dochodziło od początku strajku. Ginęli górnicy, policjanci, strażnicy, ale dopiero 16 sierpnia mundurowi zareagowali tak brutalnie.

Chociaż policjanci zarzekali się, że odpowiadali strzałami na wymierzony w nich ogień, to lekarze medycyny sądowej ustalili, że większość z ofiar została zabita z dala od policyjnego kordonu. W dodatku strzałami w plecy.

Protest w Marikanie trwał jeszcze ponad miesiąc. Ostatecznie górnikom udało się wywalczyć 22 proc. podwyżki. Zanim górniczy gigant Lonmin przystał na postulaty swoich pracowników, życie musiało stracić aż 47 osób.

Na zdjęciu: górnik z Marikany wznosi w górę zaimprowizowaną broń podczas strajku.

11 września raz jeszcze dał o sobie znać gniew radykalnych wyznawców islamu. Tym razem poszło o film "Niewinność muzułmanów", który w sposób pozbawiony dobrego smaku obrażał proroka Mahometa i wyznawców Allaha.

Po nagłośnieniu filmu rozwścieczony tłum ruszył na amerykański konsulat w libijskim Bengazi (na zdjęciu). W wyniku ataku zginęły cztery osoby: dwóch dyplomatów, w tym ambasador Chris Stevens oraz dwóch byłych żołnierzy Navy SEALs, odpowiedzialnych za ochronę placówki.

Do dziś nie wiadomo, kto tak naprawdę stał za zorganizowaniem ataku w Bengazi. Pochwalne noty publikowała Al-Kaida Półwyspu Arabskiego, ale nigdy nie przyznała się do ataku. O zabicie czwórki Amerykanów podejrzewani są islamiści z bojówki Ansar al-Sharia.

W USA wciąż toczy się w tej sprawie śledztwo, które od samego początku wzbudza kontrowersje. Bengazi było nawet orężem wyborczym Mitta Romneya, który próbował odpowiedzialnością za atak obarczyć rzekomą nieudolność Baracka Obamy i jego administracji.

Zobacz zdjęcia: Atak na konsulat w Bengazi

W dniach 14-21 listopada izraelski rząd przeprowadził uderzenie rakietowe na Strefę Gazy, obliczone na usunięcie zagrożenia ze strony pocisków Hamasu. Obie strony oskarżały się o eskalację przemocy. Po tygodniowej wymianie ognia osiągnięto porozumienie, które jedni i drudzy uznali za swoje zwycięstwo.

Po stronie Izraela zginęło dwóch żołnierzy. Według rządu w Jerozolimie, udało się zabić 120 bojowników Hamasu (według Palestyńczyków zginęło ich 56).

W kilkudniowym ostrzale zabito wielu palestyńskich cywili. Chociaż Izrael mówi o 57, to już Palestyna i ONZ szacują liczbę cywilnych ofiar w Strefie Gazy na ponad 100. Według danych rządu izraelskiego w wyniku ostrzału Hamasu zginęło także czworo żydowskich cywili.

.

Na zdjęciu: dwulatek zabity przez izraelskie rakiety. Zginął w wyniku drugiego zbombardowania budynku, w którym znajdowała się też siedziba agencji AFP w Strefie Gazy.

W 2012 roku siłą, z którą musiał się liczyć rząd centralny Demokratycznej Republiki Konga, stali się rebelianci z Ruchu 23 Marca. Partyzantka sformowała się na przełomie marca i kwietnia wokół Bosco "Terminatora" Ntagandy

. M23 to już czwarta grupa buntowników z kolei, którą od 1996 roku po cichu wspiera rząd w sąsiedniej Rwandzie.

Świat zamarł, gdy w listopadzie rebelianci, na oczach "błękitnych hełmów ONZ", bez większego trudu zajęli Gomę, stolicę Kiwu Północnego, prowincji bogatej w złoża minerałów. Kontynuacja tryumfalnego pochodu na południe mogłaby oznaczać powtórkę wielkich wojen z lat 1996-97 i 1998-2003, w których zginęło ponad pięć milionów ludzi.

Siły rządowe nie pozwoliły na rozwinięcie skrzydeł rebeliantom i przeprowadziły kontrofensywę. Równocześnie przeprowadzono negocjacje, po których rebelianci zaczęli bez walki opuszczać zajęte miasta. Choć pojawiły się głosy, że część z nich po prostu zrzuciła mundury i została na miejscu. Sytuacja wydaje się względnie opanowana, jednak zbrojne grupy wciąż stacjonują na terenach oddalonych o kilkadziesiąt kilometrów od stolicy prowincji.

Na zdjęciu: okolice Gomy. Cywile uciekają przed strzałami oddanymi przez wojska rebelianckie.

Chociaż egipska rewolucja zakończyła się w lutym 2011 roku, to w ostatnim czasie przez kraj przelała się kolejna fala antyrządowych protestów. Tym razem na kairski plac Tahrir wyszli przeciwnicy nowego, porewolucyjnego rządu.

Powodem ich niezadowolenia było nadużywanie władzy przez wywodzącego się z Bractwa Muzułmańskiego Mohameda Mursiego. Prezydent naraził się dekretami, które do czasu uchwalenia konstytucji dały mu nieograniczoną władzę. Również sama ustawa zasadnicza nie podobała się demonstrantom, co dodatkowo zaostrzyło protesty.

Krytycy zaznaczają, że nowa konstytucja zdradza ideały rewolucji i otwiera furtkę do islamizacji kraju, zapewniając niedostateczną ochronę swobód, praw kobiet i mniejszości religijnych. Ostatecznie akt został zatwierdzony 23 grudnia przez 64 proc. Egipcjan, którzy wzięli udział w referendum.

W protestach na przełomie grudnia i listopada zginęło siedem osób, a kilkaset zostało rannych. Sytuacja powoli się uspokaja, ale niewykluczone, że w przyszłym roku nad Nilem znów zabrzmi echo Arabskiej Wiosny.

Na zdjęciu: starszy mężczyzna podczas antyrządowych protestów w Kairze.

W grudniu udało się to, czego Korea Północna nie zdołała dokonać w kwietniu. Komunistyczny reżim wystrzelił rakietę dalekiego zasięgu, która udanie wyniosła satelitę na okołoziemską orbitę. Podobna próba wiosną 2012 roku zakończyła się awarią i wybuchem rakiety podczas lotu.

Wystrzelenie satelity, z pozoru niewinne, niesie za sobą także ostrzeżenie. Większość komentatorów zgodnie twierdzi, że lot rakiety Unha-3 to w rzeczywistości próba pocisku balistycznego, który w przyszłości mógłby przenosić głowice nuklearne. Nie wiadomo, do czego będzie zdolna nieprzewidywalna dyktatura w momencie, gdy już dopracuje śmiercionośne technologie.

Na zdjęciu: żołnierz KRLD w pobliżu platformy z rakietą, którą Phenian wystrzelił w kwietniu.

Według danych Międzynarodowej Kampanii na Rzecz Tybetu, od 2009 roku w ramach protestu przeciw chińskim władzom podpaliło się już 95 Tybetańczyków (z czego ponad 80 osób w 2012 roku). Chwilę przed samospaleniem wielu z nich wykrzykiwało hasła nawołujące do wspierania Tybetu i dalajlamy. Niemal dla wszystkich desperacki krok zakończył się śmiercią.

W minionym roku ta dramatyczna forma protestu nasiliła się szczególnie. Miało to najprawdopodobniej związek z długo zapowiadanym, listopadowym zjazdem partii i zmianą władzy w Chinach. Fala samopodpaleń była próbą zwrócenia uwagi światowej opinii publicznej na problemy Tybetańczyków.

Dla organizacji broniących praw człowieka takie akty są reakcją na represje kulturalne i religijne. Z kolei komunistyczne elity z Pekinu widzą w protestujących niebezpiecznych separatystów i przy okazji pouczają, że takie postępowanie jest niezgodne z... wiarą buddyjską.

Na zdjęciu: Indie. 26 marca. 27-letni tybetański uchodźca Jamphel Yeshi podpalił się w New Delhi w ramach protestu przed wizytą chińskiego prezydenta Hu Jintao.

(sol / WP. PL, PAP)