Co było na skandalicznej aukcji? "Noszą ślady zużycia"

Dom Aukcyjny Felzmann w Neuss w zachodnich Niemczech na poniedziałek planował rozpoczęcie aukcji "System terroru, tom II 1933-1945". Do sprzedaży miało trafić w sumie 623 pamiątek i artefaktów związanych z Holokaustem.

Aukcja wywołała międzynarodową awanturę. Zaprotestowały organizacje żydowskie, Międzynarodowy Komitet Oświęcimski, a także polski rząd, politycy i muzea.

"Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego z najwyższą stanowczością potępia działania Domu Aukcyjnego w Neuss. Nie godzimy się na to, by pamięć o ofiarach zbrodni była traktowana jak towar. To nie przedmiot handlu, lecz odpowiedzialność - moralna, historyczna i ludzka. Takie praktyki są głęboko nieakceptowalne" - napisała ministra kultury Marta Cienkowska.

Minister spraw zagranicznych Polski Radosław Sikorski w niedzielę poinformował, że rozmawiał ze swoim niemieckim odpowiednikiem Johannem Wadephulem. "Zgodziliśmy się, że należy zapobiec takiemu zgorszeniu" - napisał.

W sprawie od kilku dni interweniował też ambasador Polski Jan Tombiński. - Oczekuję jednak, że sprawa zostanie wyjaśniona i zapewnione zostanie, że takie aukcje nie będą miały miejsca w Niemczech - powiedział na niedzielnej konferencji prasowej Wadephul.

Pod naciskiem dom odwołał aukcję, a także usunął obiekty ze swojej strony internetowej. Nie wiadomo, co teraz stanie się z przedmiotami. Wiele organizacji apelowało o przeniesienie ich do publicznych miejsc pamięci i muzeów.

Na liście obiektów, które miały być licytowane, można było znaleźć m.in.:

• List od polskiego więźnia Auschwitz z 1940 r. Cena: 180 euro.
• List więźnia z Auschwitz "o bardzo niskim numerze" do adresata w Krakowie. Cena: 500 euro.
• Karta z akt Gestapo, zawierająca informacje o egzekucji żydowskiego mieszkańca getta Makcheim w Prusach Wschodnich w lipcu 1942 r. Cena: 350 euro.
• Powiadomienie z Państwowego Sanatorium Hadamar o śmierci pacjenta, który - jak podaje Instytut Fritza Bauera - został zamordowany w 1944 r. w ramach tzw. programu eutanazji. Cena: 350 euro.
• Antyżydowski plakat propagandowy.
• Żółta gwiazda z obozu Buchenwald.
• Notatki Arthura Liebehenschela, komendanta obozu zagłady Auschwitz.
• Raport medyczny mężczyzny, który został przymusowo wysterylizowany w Dachau w 1937 r. Cena: 400 euro. Instytut Fritza Bauera wskazuje, że dokument ujawniał nie tylko imię, nazwisko i adres zamieszkania mężczyzny, ale też fakt, że przed zabiegiem miał pięcioro dzieci.

Dom aukcyjny do swoich artefaktów dołączał też skandaliczne adnotacje, np. przy żółtej gwieździe z Buchenwald napisano, że "nosi ślady zużycia". Z kolei niektóre listy od więźniów miały wyższą cenę wywoławczą, co opatrzono opisem, że takie "późne dowody" są "rzadkie, ponieważ tak niewielu Żydów żyło w 1943 r".

Co ważne, nie byłaby to pierwsza taka aukcja przeprowadzona przez dom w Neuss. Także w marcu 2019 r. przeprowadzono sprzedaż przedmiotów i dokumentów z czasów Holokaustu. Można tam było znaleźć np. listy więźniów czy telegramy informujące rodziny o śmierci ich bliskich w obozach. Wtedy jednak sprawa nie zdobyła takiego rozgłosu.

Niemiecki dziennikarz Stefan Koldehoff, który od lata bada pochodzenie takich dokumentów, w rozmowie z rozgłośnią WDR przekazał, że artefakty zazwyczaj pochodzą od samych sprawców, którzy usuwali je z archiwów, by uniknąć oskarżeń.

- A teraz jest pewne pokolenie ludzi, którzy zaczynają zdawać sobie sprawę, co robił ich dziadek lub pradziadek i co mogli nadal przechowywać na strychu - i te rzeczy trafiają teraz na rynek - mówił.