One nie chcą być dziewczynkami do bicia

wp.pl | dodane 2009-12-31 (17:00)

fot. Jupiterimages

Przyglądając się mężczyznom w polityce, w przypadku wielu trudno mówić o kompetencji

Bernadetta Darska

Olga Tokarczuk postawiła tezy – o czym wspomina Pani w książce "Czas Fem" – że mężczyźni mają skłonność do łączenia się w grupy, a kobiety działają bardziej indywidualnie. Natomiast młode kobiety są traktowane poważnie dopiero gdy odetną się od feminizmu, który w Polsce jest traktowany z ironiczną pobłażliwością. Zgadza się Pani z tymi tezami?

- Niestety, nadal jesteśmy skłonni do następujących uproszczeń: dyskutujących mężczyzn traktujemy zwykle jako grupę omawiającą ważne sprawy, rozmawiające kobiety jako grupę plotkującą i upiększającą otoczenie. Polska ma ogromny problem z feminizmem. Pewne sformułowania – pogardliwe, seksistowskie, ujawniające władzę i wyższość – byłyby gdzie indziej niedopuszczalne i dyskredytowałyby osobę, która je wypowiedziała. Ten polityczny folklor, prowincjonalizm polityczny, można by nawet rzec, jest w Polsce ciągle na porządku dziennym. To prawda, że łatwiej jest odciąć się od feminizmu, bo nie trzeba wtedy wyjaśniać, czym feminizm jest lub – częściej – nie jest. Nikt nie lubi być przysłowiowym chłopcem (tu: dziewczynką) do bicia. Mam jednak wrażenie, że coraz więcej kobiet nie lęka się mówić o sobie, że są feministkami. Nie przejmuje się głupimi komentarzami i robi swoje. Bo właśnie dzięki feministkom – kobieta może dziś zabierać publicznie głos, pracować, wybierać i walczyć o to, by mieć więcej możliwości. Warto o tym pamiętać.

Czy można powiedzieć, że feministki przegrały w Polsce walkę o prawo do aborcji, edukacji seksualnej (nie ma jej w szkołach) czy wolności religijnej (ocena z religii na świadectwie, krzyże w szkołach, dominacja jednej religii)? Czy może to szerszy problem, bo Polacy to naród stadny, przywiązany do tradycji, nieskłonny do zmian?

Ważnym problemem jest brak rozdziału między państwem a KościołemBernadetta Darska

- Problemy te świetnie analizuje w swoich książkach Agnieszka Graff. Pisze na przykład o przegranej walce o język. Mamy z tym faktycznie do czynienia. Czy nie spotykamy się na co dzień z następującym zestawieniem – „obrońcy życia poczętego” i „morderczynie dzieci”? A przecież prawo dające kobiecie wybór nikogo nie zmuszałoby do aborcji, prawda? Niewątpliwie ważnym problemem, coraz mocniej w Polsce dostrzegalnym i podnoszonym także przez feministki, jest dostrzegalny brak rozdziału między państwem a Kościołem. Politycy dbają o to, by nie urazić księży, opinie księży są w stanie zdyscyplinować przedstawicieli władzy. Tak nie powinno być. Polska jest państwem świeckim. Dlatego za bardzo ważną uważam inicjatywę młodzieży z XIV LO we Wrocławiu postulującą zdjęcie krzyży wiszących w salach lekcyjnych. Cieszę się, że ten głos wyszedł od ludzi młodych i że tak mocno wybrzmiała potrzeba oddzielenia aktywności świeckiej od religijnej.

Większość pism feministycznych, analizowanych przez Panią, powstałych w latach 90. zniknęło z rynku. Czy debata na temat tożsamości płci przeniosła się do internetu, a może kulturę zżera po prostu makdonaldyzacja (patrz: przypadek TVP Kultura)?

- To prawda – nie istnieje już „Pełnym głosem” (1993-1997), „OŚKa” (1997-2002), „Katedra” (2001, 2004), „Furia Pierwsza” (1997-2000). Za to dobrze się ma krakowska „Zadra”, która właśnie w tym roku obchodzi swoje dziesięciolecie (ukazuje się od 1999 roku). Choć internet daje dużo możliwości – m.in. zachowanie cykliczności, ominięcie problemów finansowych i trudności związanych z kolportażem, to jednak pozostaje medium niewykorzystanym w pełni. Internetowe pisma feministyczne lub queerowe są, niestety, efemerydami. Mam wrażenie, że sieć jest trochę oddawana walkowerem, a szkoda. W roku 2009 coś się zmieniło. Reaktywowano „Furię Pierwszą” – w grudniu ukazał się pierwszy numer sygnowany tytułem „Furia”. Zapowiadany jest powrót „Katedry” – także pod nieco zmienioną nazwą. Od kilku lat można dostrzec jeszcze inną istotną prawidłowość – piszę o tym w „Czasie Fem”. Feminizm, gender, queer są obecne na łamach czasopism kulturalnych jako równoprawny, a nie ciekawostkowy, dyskurs. To bardzo ważne, bo zmienia perspektywę – czytelnik nie ma już do czynienia z nowinką z Zachodu, ale z takim sposobem czytania kultury, który może mu powiedzieć coś ważnego także o nim samym.

Kobiety roku 2009 według Pani…

Z postaci fikcyjnych Kobietą 2009 r. jest bohaterka trylogii „Millenium” Stiega LarssonaB. Darska

- To bardzo trudne wskazać kobiety, które należałoby wyróżnić, bo automatycznie zapewne zapominam o innych, o których też dobrze by było powiedzieć. Ale koniec roku obliguje do podsumowań. Powiem więc tak – na Kongresie Kobiet Polskich kobietą dwudziestolecia uznano Henrykę Krzywonos, podpisuję się pod tym z pełnym przekonaniem. To fascynująca postać. W literaturze wyróżniłabym powieść Joanny Bator „Piaskowa Góra”. Zaś z postaci fikcyjnych – tak, tak! – Lisbeth Salander. Ten rok z pewnością należał do bohaterki trylogii „Millenium” Stiega Larssona.

Blogi feministyczne, odmienne, oryginalne serwisy roku 2009…

- Jeśli chodzi o feminizm, w sieci należy wyróżnić Feminotekę - www.feminoteka.pl. Strona od kilku lat przygotowywana jest profesjonalnie, z codzienną dawką informacji na temat feminizmu i wszystkiego, co wiąże się z kobietami w Polsce i na świecie; jest też prasówka, felietony i księgarnia feministyczna – piękna sprawa! Z roku na rok coraz lepsza. Niestety, feministyczne inicjatywy w sieci dość często bywają ulotne – a internet wymaga systematyczności, bez stałego uaktualniania, traci się czytelników. Warto jednak odnotować, że kobiety są bardzo aktywne w sieci. Na przykład to one przede wszystkim prowadzą blogi książkowe…

Rozmawiał Adam Przegaliński, Wirtualna Polska

Bernadetta Darska - krytyczka literacka, red. naczelna pisma literacko-kulturalnego "Portret", doktor literaturoznawstwa, pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej UWM. Redaktora dwóch tomów "Kultura wobec odmienności" (2009). Autorka książki "Ucieczki i powroty. Obazy rzeczywistości w prozie najnowszej" (2006). Prowadzi blog krytycznoliteracki - "A to książka właśnie".