W Kosowie dominują barwy Unii Europejskiej i USA.

Macedonia, oficjalnie kandydat do UE od 2005 roku, w raporcie wypada całkiem dobrze. Problemem jest jednak wspominany konflikt z Grecją o nazwę – bez uregulowania tej sprawy trudno będzie Macedonii wejść do Unii. Macedończycy nie mogą również poradzić sobie z bezrobociem, które sięga już 33 proc. Kiepsko wypada Bośnia i Hercegowina. Właściwie do niedawna nie można było mówić o niej jako o kandydacie na kandydata do Unii. W BiH nie było nawet jednej policji, tylko 17 samodzielnych komend głównych, całkowicie od siebie niezależnych. To już udało się naprawić, ale Bośnia ciągle nie może uregulować spraw podziału kompetencji między trzema zamieszkującymi ją narodami: Bośniakami (muzułmanami), Serbami i Chorwatami. Serbowie mają tu swoją autonomiczną Republikę Serbską, którą traktują jak rządzące się swoimi prawami państwo. Wielu z nich zrobiłoby wiele dla oderwania się od Bośni i połączenia z Serbią właściwą. Cała federacja BiH – niezależnie od narodowości polityków – przeżarta jest korupcją chyba najbardziej spośród krajów byłej Jugosławii.

Z korupcją i bezrobociem boryka się także Czarnogóra. Raport ogólnie ocenia dobrze tutejszą realizację porozumienia o stowarzyszeniu z Unią. Najlepiej jednak – oprócz Chorwacji – wypada w raporcie Serbia. To cieszy tym bardziej, że po ubiegłorocznej deklaracji niepodległości wystosowanej przez Kosowo (przy wparciu Zachodu) istniało zagrożenie, że Serbia dokona gwałtownego zwrotu na Wschód, do swojego tradycyjnego sojusznika, czyli do Rosji. Mimo tych trudnych wydarzeń Serbowie w ostatnich wyborach wybrali kurs zdecydowanie prozachodni. W pozytywnej ocenie z pewnością pomogła współpraca nowych władz w Belgradzie z haskim trybunałem, w tym pomoc w ujęciu Radovana Karadżicia. Serbów zapewne cieszy fakt, że w raporcie Komisja Europejska najsurowiej oceniła Kosowo. Oderwanej od Serbii prowincji dostało się za brak wolności słowa w mediach, niejasny lobbing w tworzeniu ustaw oraz powszechną korupcję i nepotyzm w administracji państwowej. Z drugiej strony Serbia też dostała po nosie za to, że wspiera w Kosowie alternatywne władze serbskie, które nie respektują władzy Albańczyków.

Nie tylko kocioł

Czy taką mozaikę problemów – przedstawioną w wielkim skrócie – można przyjąć do Unii Europejskiej? Czy nie grozi to przeniesieniem konfliktów i niezagojonych ran na forum europejskie? – Prawda jest taka, że sama Unia posiada za małą wiedzę na temat Bałkanów – mówi „Gościowi” prof. Jolanta Sujecka, bałkanistka z Uniwersytetu Warszawskiego. – Każdy, kto choć trochę zna ten region, wie, że utarte przez zachodnich dyplomatów terminy, jak „bałkańska beczka prochu” czy „kocioł bałkański”, są wielkim uproszczeniem – dodaje. – Ja na integrację tych krajów z Unią patrzę raczej z optymizmem. Bałkany zawsze były wieloetniczne i mają tradycję współistnienia – uważa prof. Sujecka. – W czasie pobytu w Macedonii byłam zbudowana tym, jak muzułmanie składają życzenia prawosławnym i odwrotnie – dodaje. Jednocześnie przyznaje, że pewne napięcia są nadal obecne. – Macedończycy mieli opory, by uczyć się języka albańskiego. Z kolei studenci dramaturgii na uniwersytecie w Skopje (stolicy Macedonii – J.D.) nie chcieli uczyć się historii dramatu macedońskiego. Niedostrzeganie drugiej strony widoczne też było w Kosowie w czasach rządów Tito (przywódca Jugosławii – J.D). Pewien profesor opowiadał mi, że znajomość języka albańskiego wśród tamtejszych Serbów była minimalna. Językiem urzedowym był serbsko--chorwacki. W Macedonii jest podobnie – Albańczycy częściej znają macedoński niż odwrotnie – tłumaczy bałkanistka z UW.