Wirtualna Polska Wirtualna Polska - wiadomosci
Szukaj wiadomości:
Wyślij swój materiał
gorące tematy

Co czyni człowieka naprawdę wolnym?

Drukuj A A A
Logo dostawcy 
wp.pl | dodane 2008-03-14 (06:00)

Jadwiga Staniszkis
Jadwiga Staniszkis (fot. wp.pl / Konrad Żelazowski)
Jadwiga Staniszkis

Prof. Jadwiga Staniszkis wykłada na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Wyższej Szkole Biznesu - National Louis University w Nowym Sączu.więcej informacji

John Locke, XVII-wieczny twórca liberalizmu, wykazał w swoim „Eseju o ludzkim umyśle”, że wolność jest warunkiem racjonalności. Tylko wolny człowiek funkcjonujący swobodnie na wolnym rynku, potrafi uczynić „niemożliwe prawdopodobnym” i połączyć w wyobraźni dwie rozłączne sfery: formę (reguły gry) i materię. Ma też natychmiastowy test poprawności swojego rozumowania: zysk lub stratę. Globalizacja zakłóciła taką naiwną wizję rynku, ale wiara w funkcjonalność wolności stała się fundamentem demokracji.

Jednak w tym samym eseju, Locke pokazał cenę uczynienia z wolności podstawy naszego samodefiniowania się. Jego dramatyczne pytanie o ciągłość tożsamości jednostkowej i możność utożsamiania się z samym sobą, kapryśnie penetrującym obszar własnej wolności brzmiało: czy mam współczuć temu, który może jutro umrze i przed śmiercią będzie pamiętał to, co ja myślę teraz? Czy będzie on dalej mną? Czy będzie ową myśl rozumiał tak, jak ja dzisiaj?

Indywidualizacja towarzysząca wolności, nieliniowość meandrów myślenia i działania, rozpad wspólnot opartych na bezrefleksyjnie pojmowanym poddaństwie, wreszcie – rodzenie się wciąż na nowo, poprzez eksplorowanie własnej przestrzeni wolności, to koszty dostrzeżone już przez twórcę liberalizmu. Ów dylemat wolności i wspólnoty najlepiej rozwiązali twórcy amerykańskiej Konstytucji, tworząc koncepcję narodu jako wspólnoty, nie etnicznej, nie kulturowej czy religijnej, ale politycznej, łączącej tych którzy kochają wolność i czują się jej strażnikami.

Locke pisał swój esej u progu rodzącego się kapitalizmu i nieprzypadkowo właśnie wtedy, wraz z rozpadem poddaństwa, lokalnych społeczności i jednoznacznych feudalnych hierarchii narodziła się kategoria narodu. Nie tylko po to, aby – jak pokazywał Ernest Gellner – zachować obszar komunikowania wspólnych znaczeń, mimo wędrówek wymuszanych przez logikę rynku. Także dlatego, że wolność uznana za fundament jednostkowej tożsamości, oznaczała samotność i utratę jednoznacznych relacji. Nawet – z samym sobą.

I chodziło o stworzenie nowej płaszczyzny odniesienia. Dlatego do dziś toczą się spory tych, którzy kładą nacisk na wolność, i tych, którzy – obawiając się o los wspólnoty, bronią kategorii narodu. Próbują bowiem postawić tożsamość zbiorową, skodyfikowaną przez „politykę historyczną”, przed jednostkową zmienną, niestrudzenie penetrującą obszar własnej wolności.

Ten spór, toczony w prostackiej formie także u nas, zapomina, że istnieje przecież wspólna dla obu stron płaszczyzna. Jest nią odpowiedzialność za tych, którzy są zbyt bezradni, by rozpoznać obszar własnej wolności i aby jej bronić. I że prawdziwa wspólnota może powstać wokół tej odpowiedzialności.

Prof. Jadwiga Staniszkis specjalnie dla Wirtualnej Polski

TAGI: wolność, staniszkis, felieton
zobacz ranking
negatywnie pozytywnie
0 (0 głosów)

Więcej na ten temat



Najbardziej zatłoczone pociągi

Jechałeś kiedyś zatłoczonym pociągiem? Zrobiłeś zdjęcia? Wyślij je do nas! Napisz na jakiej trasie wówczas jechałeś.

  Opinie: 205   Dodaj swoją opinię!  
Tylko Jezus czyni wolnym... (27)Ring 2008.03.13 10:00
wolnym od religii, od guseł, katolickiego straszenia i katolickich... »
Cytat (4)Z poważaniem J. S. 2008.03.13 10:26
"Ten spór, toczony w prostackiej formie także u nas, zapomina, że... »
Tylko KASA. Nie masz - (6)kleryk 2008.03.14 10:09
-siedzisz bez urlopu, lekarzy, ubrań ,nauki, jedzenia,itp. Władza i... »
Mózg. (3)Pan Sułek 2008.03.14 07:39
Naprawdę wolnym czyni człowieka jego mózg,stan jego umysłu.Są... »
wiara w Boga Trójjedynego (11)msdawa 2008.03.14 08:48
i życie zgodne z Dekalogiem, 8 Błogosławieństwami Jezusa Chrystusa... »
jestm wolny- (6)gazda 2008.03.14 08:57
gdyż mogę sobie pierdnąć głosno jak wyjdę na swoją łąkę i podziwiam... »
Co to z bełkot? (7)Lidia 2008.03.14 10:51
Powiem szczerze, że nie należę do osób słabo wykształconych - wręcz... »
a jest to wogole mozliwe?magda 2008.03.26 01:51
Wolnosc to utopia-zawsze byla ! John Lock a my to cos jak zuczek i... »
Wszystkie te definicje...wolny Polak 2008.03.23 21:40
Czlowiekiem naprawde wolnym jest sie wtedy, gdy sie jest Polakiem... »
w opinii otoczeniabez nadziei 2008.03.20 11:20
jezeli konkretne osoby stwierdza ze :mozesz robic co chcesz"-cytat... »

Masz swoje poglądy? Tu jest miejsce, gdzie możesz je swobodnie wyrazić! Pisz, komentuj i dyskutuj. Pamiętaj o tym, że nie będziemy tolerować niecenzuralnych wypowiedzi i wulgaryzmów. Wymieniaj poglądy a nie obelgi. Zasady Opinii