To już koniec wolności w internecie - nie mamy szans.

ACTA to nie jedyny efekt forsowania własnego prawa przez wielkie koncerny. W ukryciu przed społeczeństwem toczy się walka lobbystów o zmiany w przepisach, na których tracą lub zyskują najbogatsze przedsiębiorstwa. Poszkodowani są prawie zawsze zwykli obywatele. W tajemniczych okolicznościach zmieniono nawet ustawę o dostępie do informacji publicznej, która pozwalała śledzić prace rządu. Pod przykrywką dbania o interes gospodarczy państwa, można teraz w świetle polskiego prawa utajniać prace nad projektami takimi jak ACTA. O podpisaniu kolejnej kontrowersyjnej umowy możemy dowiedzieć się już po fakcie z mediów.

Przeczytaj też:
To oni narzucili nam ACTA, Polski nie pytano o zdanie

Schemat w obu przypadkach był taki sam: powstające w tajemnicy lub w pośpiechu prawo faworyzuje duże zagraniczne koncerny, kosztem mniejszych polskich firm i wprowadza zagrożenie ograniczeniem wolności w internecie, po ujawnieniu sprawy, rząd tłumaczy się zobowiązaniami międzynarodowymi oraz błędami urzędników. Tak właśnie było w przypadku ACTA i ustawy medialnej, którą próbowano przeforsować w ubiegłym roku. Oba przypadki wskazują na działanie silnych lobby, które próbują zmienić prawo na swoją korzyść, kosztem szeroko rozumianej wolności w internecie.

"Niektóre rzeczy uciskaliśmy kolanem"

Podobnie jak w przypadku ACTA, obawy o ograniczenie wolności w internecie pojawiły się również w marcu 2011 roku, gdy parlament zajmował się nowelizacją ustawy medialnej, która miała być implementacją unijnej dyrektywy dotyczącej mediów. Projekt ustawy był rozpatrywany przez parlament w trybie pilnym, ponieważ termin implementacji minął 19 grudnia 2009 roku. Za niedostosowanie prawa do dyrektywy, Polsce groziły wysokie kary finansowe. Mimo licznych zastrzeżeń i bardzo ograniczonych konsultacji społecznych, zarówno rząd, jak i opozycja byli zdeterminowani, aby nowe prawo szybko weszło w życie.

- Wszystkie kluby parlamentarne przyjęły założenie, że musimy wywiązać się ze zobowiązania wobec UE. Jeśli nie wypełnimy dyrektywy, Komisja Europejska może nałożyć na Polskę dotkliwe kary finansowe. Czuliśmy się przymuszeni, dlatego mimo pewnych wątpliwości, ustawa została przyjęta - wyjaśniała w wywiadzie dla Wirtualnej Polski Elżbieta Kruk z PiS, która w czasie procedowania nad ustawą zasiadała w sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu. Zastrzeżenia miał również inny członek tej samej komisji - poseł SLD Tomasz Kamiński. - Sposób procedowania nad ustawą był skandaliczny. Otrzymałem informacje od rządu, że przeprowadzono konsultacje, ale tylko i wyłącznie z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji! Nie brano pod uwagę głosu pozostałych instytucji i firm, których zmiany będą dotyczyły - mówił w rozmowie z Wirtualną Polską (zobacz cały wywiad).

Prace nad ustawą były prowadzone w takim pośpiechu, że nie tylko nie zdążono przeprowadzić odpowiednich konsultacji społecznych, ale także, jak się później okazało, z wieloma punktami ustawy nie zdążyli zapoznać się posłowie z sejmowej komisji, którzy pracowali nad tym projektem. - Podkomisja i komisja sejmowa miały łącznie dwa tygodnie na pracę nad tą ustawą. W praktyce wyglądało to tak, że w komisji siedzieliśmy nad projektem przez trzy dni, po kilkanaście godzin. Było bardzo mało czasu, z tego powodu niektóre zapisy w ustawie są dosłownym tłumaczeniem z angielskiego, dlatego są niezrozumiałe, również dla członków komisji. Przy implementacji było silne parcie ze strony rządu, dlatego niektóre rzeczy uciskaliśmy kolanem. Sporo czasu spędziliśmy omawiając zagadnienia związane z lokowaniem produktów, skupiliśmy się na telewizji i radiu, nad internetem przeszliśmy bardzo szybko - wyjaśniał Tomasz Kamiński.

Rząd chce wiedzieć, na co klikasz

Projekt ustawy zakładał m.in. wprowadzenie rejestru serwisów internetowych z materiałami filmowymi, każda ze stron musiałaby otrzymać odpowiednią koncesję od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Brak zgłoszenia strony do rejestru wiązałby się z dotkliwymi karami finansowymi. Według pierwszych założeń projektu, KRRiT mogłaby odmówić rejestracji serwisu, co równałoby się z zakazem jej prowadzenia. Każda strona musiałaby zamieszczać 15% materiałów w języku polskim oraz 10% pochodzących od twórców europejskich, w tym 5% całej treści serwisu, bez względu na profil tematyczny, miały stanowić treści tworzone przez "niezależnych twórców europejskich". Administratorzy serwisów musieliby prowadzić dokładny rejestr prezentowanych treści i udostępniać go do kontroli. Te restrykcje miały dotyczyć tylko firm i administratorów stron z Unii Europejskiej. Faworyzowało to duże serwisy z USA, m.in. YouTube.com. - Dotkliwe finansowo będą również ograniczenia w emisji reklam. Większe portale utrzymają się na rynku, jednak mniejsze serwisy mogą tego nie przetrwać i znikną - twierdził Tomasz Kamiński.

Pytana, czy ustawa stworzy preferencyjne warunki dla serwisów z zagranicy, Elżbieta Kruk mówiła: - To jest oczywiste, jest to podstawowym problemem tych regulacji. Funkcjonowanie na polskim rynku będzie dużo łatwiejsze dla serwisów spoza UE. To najważniejszy powód nie tylko moich wątpliwości. Z pewnością nie będziemy mieli wpływu na takie serwisy jak YouTube, bardzo słusznie, bo nie powinniśmy w nie ingerować. Polskie firmy będą jednak przez to w gorszej sytuacji - wyjaśniała posłanka.

Kontrowersje wywoływały również zapisy dotyczące ochrony nieletnich. Projekt ustawy przewidywał możliwość wprowadzenia "osobistego numeru identyfikacyjnego" lub innych technicznych zabezpieczeń dla internautów, aby dostęp do niektórych treści był zarezerwowany tylko dla pełnoletnich użytkowników. Przeciwnicy tego pomysłu twierdzili, że umożliwi to śledzenie w sieci każdego internauty. Posłowie zajmujący się pracami nad ustawą nie do końca rozumieli, jakie konsekwencje może mieć ten zapis. Szczegóły jego stosowania miały zostać określone w osobnym rozporządzeniu przez KRRiT. - Nie wiem jak ma to wyglądać od strony technicznej, ministerstwo nie odpowiedziało na pytania, które dotyczyły tego zagadnienia. Zapis wynika z implementacji dyrektywy UE. Jej twórcy mieli słuszne i chwalebne założenia, chcieli chronić małoletnich przed szkodliwymi treściami. Niestety, jak zwykle diabeł tkwi w szczegółach - mówił Tomasz Kamiński.

"Radosna twórczość urzędników"

Odpowiadające za projekt ustawy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego usprawiedliwiało kontrowersyjne zapisy wymogami stawianymi przez dyrektywę Komisji Europejskiej. Sama dyrektywa okazała się jednak mniej restrykcyjna niż ustawa. W dyrektywie zaznaczono, że implementacja nie może powodować ograniczania wolności w internecie.

Gdy zapisami w projekcie ustawy dotyczącymi internetu zainteresowały się media, rząd zaczął się z nich wycofywać. 15 marca 2011 roku premier Donald Tusk zadeklarował: - Poleciłem jeszcze dzisiaj bardzo precyzyjnie sprawdzić, co w tej ustawie jest jednoznaczną implementacją prawa europejskiego, a co jest radosną twórczością urzędników lub parlamentarzystów. Jeśli się okaże, że to, co niepokoi niektórych internautów, bo proszę zauważyć, że ta ustawa jest procedowana od długiego czasu i nie budziła żadnych wątpliwości ani emocji, ani w sejmie, ani wśród środowisk zainteresowanych tą ustawą, ale obiecuję rzetelnie sprawdzić każdy przepis z tych, które budzą wątpliwości. Jeśli żadnej ewidentnej europejskiej, albo publicznej potrzeby, aby przepisy niepokojące obrońców internetu znalazły się w tej ustawie, to będę proponował senatorom, aby je uchylili - deklarował Donald Tusk.

Dwa dni później, 17 marca, 84 senatorów opowiedziało się za wykreśleniem z ustawy zapisów dotyczących internetu. 25 marca przyjął ją sejm, który uwzględnił większość poprawek, a 4 kwietnia została podpisana przez prezydenta. Z dotyczących internetu zapisów z wcześniejszego projektu ustawy pozostawiono tylko obowiązek wpisania internetowej telewizji do rejestru. Gdyby Komisja Europejska oceniła implementację negatywnie, ustawa miała zostać nowelizowana ponownie. Tak się nie stało. Oznacza to, że projekt nowelizacji ustawy medialnej motywowany implementacją prawa europejskiego nie musiał, jak twierdziło wcześniej ministerstwo kultury, wprowadzać ograniczeń dotyczących internetu.