Nadchodzą zmiany.

1 grudnia 2009 roku wjedzie w życie Traktat Lizboński. Dokument na zawsze odmieni Unię Europejską i na dobre wprowadzi ją w XXI wiek. Pozwoli też skuteczniej radzić sobie z wyzwaniami, jakie przynosi współczesny, zglobalizowany świat.

Zdaniem ekspertów Traktat Lizboński jest potrzebny Unii, bo umożliwi jej lepsze funkcjonowanie wewnątrz i na zewnątrz. Uczyni ją nowoczesną. Da Unii narzędzia do tego, by działać skuteczniej, bo metody pracy i zasady głosowania zostają uproszczone. A przede wszystkim nie zamyka jej przed dalszym rozszerzeniem. Dotychczas Unia funkcjonowała na zasadach pomyślanych dla 15 państw członkowskich, podczas gdy ich liczba wzrosła w stosunkowo krótkim czasie do 27. - Nowe, proste przepisy traktatowe sprawią, że przyjęcie kolejnych państw członkowskich, nie będzie już wymagało stosowania karkołomnych rozwiązań prawnych, jak to miało miejsce do tej pory – mówi Wirtualnej Polsce prof. Artur Nowak-Far, szef Katedry Prawa Europejskiego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

UE organizacją międzynarodową

W wymiarze zewnętrznym najważniejszą zmianą jest uznanie UE za organizację międzynarodową. Dotychczas była ona strukturą zupełnie wyjątkową, co trafnie ujął długoletni przewodniczący Komisji Europejskiej Jacques Delors. Zapytany, czym jest Unia, określił ją jako "niezidentyfikowany obiekt polityczny". Dzięki ustanowieniu jednolitej osobowości prawnej, Unia będzie mogła lepiej eksponować na forum międzynarodowym interesy państw członkowskich: zwiększy swoją siłę na arenie międzynarodowej; stanie się bardziej widocznym partnerem dla państw trzecich i organizacji międzynarodowych. Pozwoli jej to sprostać wyzwaniom związanym z globalizacją gospodarki, rozwojem demograficznym, zmianami klimatu, dostawami energii czy zagrożeniem terrorystycznym.

Te zmiany nie oznaczają jednak, że państwa członkowskie stracą prawo do prowadzenia własnej polityki zagranicznej. Jak tłumaczy prof. Artur Nowak-Far, państwa członkowskie przekazują zadania Unii Europejskiej jedynie wtedy, kiedy jest to dla nich korzystne. – Dobre dla nas jest przedstawianie niektórych polskich interesów, np. na forum Światowej Organizacji Handlu, nie jako sprawy Polski, ale całej UE. W stosunkach z Rosją również wielokrotnie lepiej było wykorzystywać Unię jako platformę do ekspozycji polskich interesów niż występować samemu – tłumaczy ekspert z SGH.

Traktat Lizboński nie powoła do życia europejskiego superpaństwa. Dla uniknięcia takich skojarzeń wszelkie postanowienia sugerujące państwowość Unii, takie jak nazwa "konstytucja" czy też artykuły o symbolach UE (flaga, dewiza, hymn), zostały usunięte. - To reforma w duchu subsydiarności (pomocniczości), która przyjmuje, że państwa członkowskie są odpowiedzialne same za siebie, mają prowadzić samodzielną politykę w większości spraw. Natomiast, kiedy ich interesy zostaną lepiej wyeksponowane jako interesy grupowe w UE, traktat daje pole do działania UE w interesie tych państw członkowskich – mówi prof. Nowak-Far.

Prezydent i szef dyplomacji Unii

Traktat tworzy nowe stałe stanowisko – przewodniczącego Rady Europejskiej (tzw. prezydent UE). Rada Europejska to najwyższy, programujący organ Unii, który wyznacza ogólne kierunki dla jej rozwoju. Prezydenta UE będzie wyznaczać Rada Europejska na okres dwóch i pół roku. - Wybór przebiega na zasadzie zgodnej woli wszystkich państw członkowskich. Kandydat będzie wybierany z grona byłych prezydentów, premierów, polityków grających pierwsze skrzypce w swoich państwach – wyjaśnia Nowak-Far. Takie rozwiązanie zapewni większą ciągłość i stabilność pracom Rady Europejskiej. – Przewodniczący będzie twarzą i głosem Unii, będzie ją uosabiał. Dziś Unia ma „twarz zbiorową”, którą tworzą szefowie państw i rządów 27 państw członkowskich oraz przewodniczący Komisji Europejskiej, co wcale nie jest dobre – mówi ekspert prawa europejskiego.

Powstanie także urząd wysokiego przedstawiciela Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. Wyznaczenie jednego reprezentanta zwiększy spójność działań podejmowanych na arenie międzynarodowej oraz wpłynie na poprawę wizerunku Unii w świecie. Jak podkreśla prof. Nowak-Far, wysoki przedstawiciel będzie działał wyłącznie w zakresie polityki zagranicznej samej UE, nie wchodząc w kompetencje szefów MSZ państw narodowych.