Co można wyczytać z kroniki Galla Anonima "do poduszki", jak przy pomocy komputera ustalać autorów średniowiecznych dzieł i kim naprawdę był najsłynniejszy kronikarz dziejów Polski - opowiada Wirtualnej Polsce prof. Tomasz Jasiński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.


Uważa Pan, że odkrył tajemnicę pochodzenia jednego z najsłynniejszych kronikarzy polskich dziejów. Skąd pomysł, że Gall Anonim nie był Gallem, a Wenecjaninem?

Tomasz Jasiński: Na temat pochodzenia Galla Anonima było wiele różnych tez. Teza "włoska" wcale nie jest nowa i nie ja jestem jej autorem. Już w połowie XIX wieku, uczeni niemieccy, którzy wydali "Kronikę polską" Galla Anonima, powiedzieli: on był najprawdopodobniej Włochem. Potem wybitny polski mediewista z początków XX wieku, Tadeusz Wojciechowski, napisał wprost: Anonim był z Wenecji. Ale też nie poparł tej tezy żadnymi dowodami. Pewien przełom przyniosły badania pani Danuty Borawskiej w 1965 roku, która zrobiła to, czego nie zrobił Wojciechowski: zapoznała się z dziełami, które powstały w Wenecji i znalazła "Translację św. Mikołaja i jego towarzyszy". Ale zrobiła kardynalny błąd - odrzuciła połowę tekstu. Tekst składał się z Translacji i opisu cudów. Z drugiej części wynikało czarno na białym, że autor Translacji to mnich klasztoru św. Mikołaja w Lido, czemu zaprzeczała Danuta Borawska. Lido to taka mała laguna naprzeciwko Canale Grande w Wenecji. Otóż w tej drugiej części Translacji można zaleźć wiele argumentów przemawiających za utożsamianiem jej autora z Gallem.

REKLAMA

Czytaj dalej

Borawskiej przyszedł też do głowy zupełnie kuriozalny pomysł. Jej zdaniem autorem był biskup krakowski Maur. Co więcej, uznała, że Maur był Wenecjaninem i został kiedyś tam wygnany z Wenecji. To twierdzenie było tak fantazyjne, że gdy opublikowała o tym artykuł, historycy nie wiedzieli, co z tym fantem zrobić. Z jednej strony mieli ciekawy materiał, z drugiej wnioski były takie, że lepiej było się nie odzywać. Upłynęło 20 lat i głos zabrał dopiero prof. Marian Plezia, który nawet napisał, że wnioski Borawskiej trącą romansem kryminalnym. Prof. Plezia był filologiem łacińskim i gdy spojrzał na pełen tekst Translacji i na "Kronikę polską" Anonima, od razu doszedł do wniosku, że był to najprawdopodobniej ten sam autor. Ale trudno było mu się rozstawać z młodzieńczą tezą, więc powiedział, że Gall pewnie kształcił się we Francji. Ale ponieważ prof. Plezia nie przyjął w końcu argumentów o weneckim pochodzeniu Galla, ostateczne ustalenia znowu zostały odsunięte w czasie.


Wtedy Pan zajął się Gallem...

- Wtedy przyszło mi do głowy, żeby zbadać tę sprawę, ale trafiłem na nią zupełnie przypadkowo. Czytając Galla do poduszki, znalazłem opis Słowiańszczyzny. Jest on niezwykle ciekawy. Wszyscy brali go jako schematyczny, uważano, że nazwy, które tam padają, jak Epir lub Tracja, to dowód na to, że Gall lubił się popisywać wiedzą starożytną. A ja nagle zrozumiałem, że wprost przeciwnie, że przez krainy, które wymienia, wiedzie tak zwana Via Egnatia, starożytna droga, używana jeszcze w XII-XIII wieku. Do dzisiaj zresztą istnieją jej resztki. Wszystkie kraje opisane są według tej drogi. Najpierw Tracja, następnie Epir, potem Dalmacja, Chorwacja i Istria, a na końcu w opisie Słowiańszczyzny wymieniona jest nawet Wenecja. Więc mówię: to jest szlak wenecki.