Wiadomość, która zelektryzowała mieszkańców Warszawy.

Co zrobić z pozostałościami po PRL w architekturze Warszawy? Czy ścianę wschodnią można zburzyć, czy raczej powinno się ją modernizować? Nad tym zastanawiają się warszawiacy, których zelektryzowała informacja o planach likwidacji Rotundy PKO BP. Większość jest temu przeciwna.

Pod Rotundą pierwszy raz spotkałem miłość życia i mam wielki sentyment do tego miejsca w Warszawie… A mnie tu okradli i chcę, żeby Rotunda mi to przypominała… Byłem pod Rotundą zaraz po wybuchu. Nie zapomnę tego widoku. Też uważam, że ten gmach powinien pozostać… Takie głosy przeważają w internecie, gdzie od kilku tygodni trwa dyskusja na temat przyszłości gmachu Rotundy PKO BP. Zarząd banku ogłosił w styczniu, że zamierza zburzyć starą Rotundę i wybudować nową. Przedstawił projekt szklanej budowli, dość odlegle przypominającej obecny gmach, i rozpętał burzę, w której główną siłą są sentymenty mieszkańców stolicy - takie, jak cytowane powyżej.

Użytkownicy internetowego portalu Facebook założyli nawet grupę pod hasłem "Uratujmy Rotundę". Zbierają podpisy pod petycją do prezesa PKO BP na stronie www.petycje.pl i wysyłają mejle do rzecznika banku i architektów. Powstała także strona internetowa w serwisie Twitter, gdzie wypowiadają się zwolennicy zachowania gmachu starej Rotundy(https://twitter.com/uratujmyrotunde).

Czapka generała przekrzywiona na bakier

Przedmiot sporu pojawił się w 1966 roku przy obecnym rondzie Dmowskiego jako charakterystyczna część ściany wschodniej, wybudowanej w latach 1960-1969. Poszczególne elementy ściany projektowali różni architekci pod kierownictwem Zbigniewa Karpińskiego. Obecny budynek Rotundy różni się nieco od wersji pierwotnej, zniszczonej 15 lutego 1979 wybuchem, w którym zginęło 49 osób, a 110 zostało rannych. Odbudowy - na wyraźne życzenie mieszkańców Warszawy - dokonano w ekspresowym tempie - już pod koniec października 1979 roku został ponownie oddany do użytku. Jedną z głównych zmian w stosunku do pierwowzoru było zastosowanie przyciemnianego szkła w elewacji.

W siermiężnej epoce Gomułki ściana wschodnia stanowiła powiew Zachodu, będąc w latach 60. obiektem dumy i podziwu warszawiaków. Dla niektórych znawców architektury Rotunda była przykładem przysłowiowej polskiej zawadiackości - proste linie tworzące całą ścianę zostały skontrapunktowane przy rondzie gmachem fantazyjnie przekrzywionym. Jak czapka na bakier (zwano Rotundę czasem "czapką generała"). Płaskim dachom przeciwstawiono "ząbki", bloki skontrastowano niską, pawilonową formą. No i wreszcie prostopadłościanom przeciwstawiono kształt rotundy. Nic dziwnego, że niezwykły gmach stał się błyskawicznie kolejnym symbolem miasta.

Największy słup ogłoszeniowy w mieście

W dobie gospodarki rynkowej Rotunda okazała się wymarzonym miejscem jako nośnik reklam. Ładna bryła niemal nieustannie była przykrywana reklamami, przestrzeń przed bu- dynkiem zamieniła się w nielegalny bazar. Wokół jest brudno, chaotycznie i brzydko. Taki stan rzeczy nie podoba się warszawiakom, nawet tym, którzy chcą, żeby Rotunda trwała, i według nich gołym okiem widać potrzebę zmiany. Czy jednak koniecznie ma to być zmiana przez likwidację? Bank PKO BP planuje rozbiórkę Rotundy i zastąpienie jej nowym budynkiem. Może najpierw, jako gospodarz terenu, zadbałby o swoją własność i jej otoczenie.

Bartosz Dominiak, radny Warszawy, który jest jednym z inicjatorów akcji na rzecz uratowania Rotundy, też uważa, że dziś gmach jest słabo wykorzystany - ma dużo źle zaaranżowanej przestrzeni i prawdopodobnie też jest tam sporo problemów natury technicznej, takich jak okablowanie czy infrastruktura telekomunikacyjna. Jest jednak zdania, że zmiany obiektu powinny mieć miejsce przede wszystkim wewnątrz - bez zmieniania bryły, oszklonej formy i charakterystycznego dachu, które wymagają tylko remontu. Przez ostatnie 20 lat bank nie troszczył się o to, żeby Rotunda była ładna i błyszcząca.

- Tradycja architektoniczna Warszawy została zaburzona, a nawet zburzona w czasie wojny - mówi Dominik. - Obecnie, już samodzielnie, niszczymy tradycję, która pojawiła się po drugiej wojnie światowej. Oczywiście, wiele budynków nadaje się do wyburzenia, bo są ohydne, ale w okresie PRL-u powstało parę udanych budowli. Burzenie ich z pobudek ideologicznych nie ma sensu. Uważam, że powinny być zachowane. Warto zostawiać wartościowe fragmenty Warszawy, bo jeśli się tego nie robi, traci się obiekty, które mogą nas wyróżniać. A Rotunda jest według badań trzecim pod względem rozpoznawalności miejscem w stolicy - po Pałacu Kultury i Zamku Królewskim. Jeśli zamienimy ją na nowszą, to będzie tylko jednym z wielu nowoczesnych budynków w Warszawie - dodaje radny.

Co zrobić z pozostałościami po PRL-u?

Blisko 60% internautów, którzy głosowali w sondzie na portalu Tvnwarszawa.pl, uważa, że wartościowe budynki z czasów PRL należy chronić. Również supersymbol minionej epoki "podarunek" Stalina dla Warszawy - Pałac Kultury i Nauki.

Szczepan Wroński z pracowni architektonicznej WXCA pałacu by nie burzył, a takie głosy podniosły się niedawno po raz kolejny. Uważa, że w każdym okresie powstaje architektura właściwa dla danego czasu, dla historii. - Jesteśmy akurat w najgorszym okresie dla minionej epoki - twierdzi Wroński. - Po dwudziestu latach mamy ochotę pożegnać się z tamtym czasem, ale część tej architektury się broni. Trzeba ją odnawiać, a nie burzyć. Burzenie jest rozwiązaniem najgorszym dla obiektów, które wpisują się w istniejący układ urbanistyczny. Tutaj dobrym przykładem są Niemcy, gdzie w wielu przypadkach modernizacja spowodowała, że enerdowskie obiekty stały się bardzo atrakcyjne, niekiedy ciekawsze od tych nowobudowanych… Wroński jest zwolennikiem modernizacji wszędzie tam, gdzie tylko da się to przeprowadzić.

W stolicy Niemiec jest rzeczywiście sporo miejsc, które mogłyby służyć Warszawie za przykład - choćby ogromne, na 60 tys. mieszkańców, osiedle z wielkiej płyty w północno-wschodniej części miasta zwanej Marzahn, położone niedaleko placu Helene Weigel. Po zjednoczeniu bloki zaczęły pustoszeć w szybkim tempie i zanosiło się na to, że osiedle przemieni się w slumsy. Jednak zainwestowano w gruntowną modernizację - poprawiono stan techniczny budynków, odnowiono fasady i system wentylacyjny, przebudowano i zmodernizowano wejścia do budynków, powiększono pokoje i łazienki oraz zlikwidowano ciemne kuchnie, a w holu wejściowym utworzono nowoczesne recepcje. Efekt jest taki, że domy zyskały standard nie gorszy od tego w licznych warszawskich zamkniętych osiedlach.

Nie wysadzono w powietrze, tylko zmodernizowano berliński stadion olimpijski, na którym Hitler oglądał zmagania sportowców w czasie igrzysk w 1936 roku, ale enerdowski Pałac Republiki, zwany ze względu na wielką liczbę kiczowatych żyrandoli "sklepem z lampami Ericha Honeckera", zburzono dwa lata temu - przede wszystkim dlatego, że był nafaszerowany azbestem. Doskonałej jakości szwedzką stal z elementów konstrukcyjnych sprzedano do Dubaju, gdzie powstawał najwyższy budynek świata, oraz koncernowi Volkswagen, któremu posłużyła do budowy bloków silnika golfa VI.