One nie chcą być dziewczynkami do bicia.

Kobiety zaczynają dostrzegać, że jeśli same nie wezmą spraw w swoje ręce, to mężczyźni z pewnością za nie tego nie zrobią. Zaczynają też ufać innym kobietom. Pozytywne zmiany zapoczątkowały w tym roku m.in. Kongres Kobiet Polskich i Akademicki Kongres Feministyczny. Jedną z kobiet roku 2009 jest... postać fikcyjna, Lisbeth Salander, bohaterka trylogii „Millenium” Stiega Larssona - mówi Wirtualnej Polsce Bernadetta Darska, autorka m.in. "Głosów kobiet" i "Czasu fem", książek o dyskusjach feministycznych w polskiej prasie.

Adam Przegaliński: To był zdaje się dobry rok dla kobiet. Owocem Kongresu Kobiet Polskich jest lista 120 tys. podpisów za wprowadzeniem parytetu płci na listach wyborczych. W wielu państwach w Europie przyspieszył on wchodzenie kobiet do polityki: w szwedzkim parlamencie jest 47% kobiet, w Finlandii – 42%, w Hiszpanii – 36%. Polski sejm ma tylko 20% kobiet, senat – 8%. Czy pani zdaniem parytet płci to jest dobry pomysł na równouprawnienie?

Bernadetta Darska: To był przede wszystkim rok podsumowań – mija przecież 20 lat wolnej Polski. Podsumowania te nie ominęły, oczywiście, i feminizmu. Tym, co przygnębia, jest na pewno fakt powtarzalności pewnych tematów – o prawach reprodukcyjnych kobiet debatowano na przykład w latach 90., dyskutuje się i teraz, ale poziom dyskusji wcale nie jest bardziej merytoryczny. Co więcej, okazuje się, że zmiany na lepsze wcale nie są takie oczywiste.

W roku 2009 miały miejsce dwa ważne wydarzenia dla kobiet – wspomniany Kongres Kobiet Polskich (czerwiec) i Akademicki Kongres Feministyczny (listopad). Pokłosiem pierwszego jest nie tylko zebranie podpisów za wprowadzeniem parytetów, ale też narodziny wspólnoty kobiet. Wiele uczestniczek kongresu, gdyby nie to wydarzenie, prawdopodobnie, nigdy by się nie spotkały i nie poczułyby, że łączy ich wspólny cel. Myślę, że to bardzo ważne, iż kobiety z małych i dużych miejscowości, działaczki i nieangażujące się w żadne przedsięwzięcia, lepiej i gorzej wykształcone, mniej lub bardziej majętne – odkryły, że feminizm to jest także ich głos. Było to świetnie widać w trakcie wystąpienia prof. Marii Janion, dr Agnieszki Graff czy w trakcie uhonorowania Henryki Krzywonos. Z kolei Akademicki Kongres Feministyczny to ważne wydarzenie w świecie uniwersyteckim. Dzięki inicjatywie dr Agnieszki Gajewskiej z UAM i prof. Bożeny Chołuj z UW naukowczynie i naukowcy z całej Polski mogli się spotkać i porozmawiać o obecności studiów gender na uczelniach. Ponieważ refleksję akademicką wzbogacano zwykle akcentem biograficznym, było to także spotkanie z jednej strony na cześć indywidualności, z drugiej wspólnoty.

Jeśli chodzi o parytety – oczywiście, jestem za. Podpisałam się i wierzę, że dzięki nim uda się zmienić polską scenę polityczną. Mówi się, że politykami powinni być ludzie kompetentni, niezależnie od płci. To prawda. Tyle że przyglądając się mężczyznom w polityce, w przypadku wielu trudno mówić o kompetencji. Może więc warto uczynić przestrzeń polityczną bardziej zróżnicowaną? Temu z pewnością będą służyły parytety.

W badaniu CBOS okazało się, że kobiety w wyborach raczej głosowałyby na kobietę, są za parytetami, a jednocześnie zdecydowana większość nie chce należeć do organizacji zajmującej się problemami kobiet. Czy to oznacza, że polskie kobiety przyjmują stereotyp pasywnej, wycofanej kury domowej, Matki Polki oddającej ster polityki mężczyznom? A może to bierność obywatelska typowa dla obu płci Polaków?

- Przede wszystkim unikałabym określenie „kura domowa”. Sugeruje ono bowiem, że decyzja o siedzeniu w domu i wykonywaniu tradycyjnych ról kobiecych jest czymś złym. Tymczasem feminizm wcale nie piętnuje takich wyborów. Myślę, że trzeba to zaakcentować. Feminizm walczy o to, by kobieta mogła sama decydować o tym, jak chce żyć. Jeśli wybiera pracę i macierzyństwo – państwo powinno jej pomóc w godzeniu obu wyzwań, zapewniając chociażby dostępność żłobków i przedszkoli (a z tym, jak wiemy, jest w Polsce bardzo źle); jeśli decyduje się na karierę zawodową i nie zamierza być matką – nikomu nic do tego; jeśli chce zostać w domu i poświęcić się wychowaniu dzieci – gdy decyduje się na to sama, a nie dlatego, że tak trzeba i że rodzina tego oczekuje, też dobrze.

Myślę, że zacytowane badania pokazują, iż zmienia się stosunek kobiet do przedstawicielek własnej płci. Kobiety zaczynają dostrzegać, że jeśli same nie wezmą spraw w swoje ręce, to mężczyźni z pewnością za nie tego nie zrobią. Zaczynają też ufać innym kobietom i tworzyć sojusze kobiece – to bardzo ważne, bo dziewczynki są zwykle wychowywane w atmosferze konkurowania z innymi dziewczynkami o mężczyznę. Uczy się je od małego, by właśnie na mężczyzn stawiały i na nich liczyły. Mam wrażenie, że to się trochę zmienia – coraz więcej kobiet wie, że może polegać na sobie i na innych kobietach. Natomiast inną sprawą jest angażowanie się w różnego rodzaju działalność społeczną. Z tym mają problem nie tylko kobiety, ale w ogóle Polacy. Nie bez powodu mówi się, że idea społeczeństwa obywatelskiego nie cieszy się w naszym kraju dużą popularnością.