Żonaty, ojciec, pracowity i strzał w głowę - czemu?.

Statystyki z ostatnich trzech lat pokazują, że liczba samobójstw wśród mundurowych wzrasta. Psychiatra Marek Juraszek winą obarcza wadliwe zasady naboru kandydatów do policji, testy psychologiczne, złą organizację pracy i szykanowanie przez przełożonych. Ale policja się broni.

Białobrzegi, marzec 2010 r. – nad ranem 32-letni policjant zjawia się w pracy, bierze broń, po czym mówi kolegom, że musi wrócić do domu po zapomniane dokumenty. Kiedy nie stawia się na poranną zmianę, koledzy rozpoczynają poszukiwania. Służbowe auto znajdują na ulicy w centrum miasta. Policjant jest martwy. Wcześniej, w połowie lutego, życie odbiera sobie 47-letni mundurowy z komendy policji w Gorzowie Wielkopolskim. Strzał pada z służbowej broni. Zostawia list pożegnalny.

Przeczytaj również: Gdy policjant strzela sobie w głowę

Tylko w zeszłym roku takich potwierdzonych przypadków było 20. To o trzy więcej niż w roku 2008 (17 samobójstw, siedem prób samobójczych ) i o cztery więcej niż w roku 2007 (16 samobójstw, siedem prób samobójczych). Najwięcej samobójstw, bo aż 31, odnotowano w roku 1999 i w roku 1998 - 27 przypadków. W roku 2009 głośno było o sprawie 28-letniego posterunkowego z policji w Mokobodach koło Siedlec, od dwóch lat pełniącego służbę w policji. Mężczyzna postanowił odebrać sobie życie strzałem w głowę z służbowej broni po tym, jak potrącił 84-letniego rowerzystę. W tym samym roku samobójstwo popełnił 46-letni policjant z Jedlca, od kilkunastu lat pełniący służbę w Komendzie Miejskiej Policji w Kaliszu.

– Był postrzegany jako bardzo dobry policjant. Powierzano mu najtrudniejsze sprawy, ponieważ był bardzo dobrze merytorycznie przygotowany do pracy – wspominała samobójcę w rozmowie z „Życiem Pleszewa” rzecznik prasowy policji Bożena Majewska. Dobrym policjantem z – uwaga! – 23-letnim stażem służbowym był 42-letni oficer znaleziony pod koniec ubiegłego roku w jednym z pokoi Komendy Wojewódzkiej w Kielcach. Mężczyzna pracował na samodzielnym stanowisku w wydziale kontroli. Był żonaty, miał jedno dziecko.

Co łączy te sprawy? Wiele dotyczy policjantów z długoletnim stażem zawodowym, nierzadko pełniących ważne w jednostce stanowiska, posiadających rodziny i lubianych przez kolegów. Z pozoru więc – całkiem szczęśliwych ludzi.

Od autorki: przeczytaj również pełny zapis odpowiedzi eksperta z Wydziału Psychologów Policyjnych "Ekspert z Wydziału Psychologów Policyjnych dla WP"

Po pierwsze: wadliwa selekcja?

Test MultiSelect, komputerowe narzędzie doboru kadr – to on orzeka o gotowości osobowościowej kandydata ubiegającego się o służbę w policji (badane są m.in. zdolności intelektualne, zachowania społeczne, stabilność, postawa w pracy). Najpierw kandydat rozwiązuje test komputerowy (każdy indywidualnie przy swoim stanowisku), potem przeprowadzana jest z nim rozmowa. Wynik końcowy to łączna ocena obu etapów. W zeszłym roku, jak poinformował Wirtualną Polskę ekspert z Wydziału Psychologów Policyjnych, test MultiSelect zdało blisko 7 tys. osób na ponad 22 tys. zdających. Pozytywną ocenę otrzymał więc co trzeci kandydat.

Jeżeli kandydat uzyska wynik pozytywny na etapie postępowania wewnętrznego kierowany jest na komisję lekarską. W jej skład wchodzą lekarze wielu specjalności, w tym lekarz psychiatra, który przy podejmowaniu decyzji może korzystać z opinii psychologów Poradni Zdrowia Psychicznego MSWiA. Prowadzone są badania psychologiczne kandydatów jeszcze raz określające ich poziom rozwoju intelektualnego oraz inne badania o charakterze klinicznym, których celem m.in. jest określenie dojrzałości emocjonalnej kandydata.

Juraszek uważa, że Multiselect (popularnie zwany postrachem kandydatów) nie odzwierciedla faktycznego stanu psychicznego kandydatów. Jedynie, uważa, wnikliwe badania psychologiczne i psychiatryczne umożliwiają wyselekcjonowanie kandydatów o najbardziej pożądanych cechach charakteru i sylwetce psychologicznej. Takich, które pomogą przyszłemu funkcjonariuszowi przetrwać trudne, nieraz traumatyczne, chwile w pracy, jak i zmagać się z trudami pracy operacyjnej w sposób możliwie najmniej szkodliwy dla niego samego.

Przy czym - uwaga! - kandydatów do służby w policji po badaniu, czeka jeszcze rozmowa ze specjalistą, który weryfikuje uzyskany wynik. Wywiad ma na celu ocenę sposobu wypowiedzi kandydata, sprawdzenie potencjalnych zachowań w symulacjach sytuacji mogących mieć miejsce w trakcie służby, ocenę logicznego myślenia oraz szybkość podejmowania decyzji. Między etapem badań psychologicznych a komisją lekarską przeprowadzany jest tzw. wywiad zorganizowany. Ma formę rozmowy ocenianej najczęściej przez przedstawiciela komórki ds. doboru kandydatów do służby oraz funkcjonariusza policji. Celem jest bliższe poznanie kandydata i jego motywacji do podjęcia służby.

Słabością testu MultiSelect, jak się wydaje, są liczne ogłoszenia w internecie, oferujące „kompleksowe i rzetelne przygotowanie”. Taką pomoc oferują doświadczeni specjaliści, nierzadko psychologowie i psychiatrzy. Gwarantują m.in. wcześniejsze zapoznanie się z technicznymi i teoretycznymi podstawami badania; wykonanie przykładowych testów Multiselect w komfortowej atmosferze gabinetu czy – uwaga! – uzyskanie dodatkowych, praktycznych wyjaśnień, mogących mieć wpływ na negatywny wynik testu. Z pytaniem o to, czy podobne „przecieki” brane są pod uwagę przy przeprowadzaniu egzaminu psychologicznego, zwróciliśmy się do eksperta z Wydziału Psychologów Policyjnych.

To, jego zdaniem, indywidualna decyzja każdego z kandydatów, czy postępowanie, do którego przystępuje, traktuje poważnie. Zapewnia, że metodologia badań psychologicznych umożliwia wychwycenie nieuczciwych kandydatów, a przygotowanie psychologów policyjnych minimalizuje zagrożenia. Internetowe oferty są monitorowane i w żadnej, póki co, nie znalazły się informacje mogące wpłynąć na wiarygodność wyniku testu MultiSelect.

- Test MultiSelect stosowany jest w policji od 2003 roku. Jest to narzędzie doboru kadrowego, a nie psychologiczny test kliniczny. Słabością testu MultiSelect nie są liczne ogłoszenia w Internecie, oferujące „kompleksowe i rzetelne przygotowanie”. Są to oferty nieuczciwe, które wprowadzają w błąd osoby z nich korzystające. Celem tego narzędzia jest ocena predyspozycji kandydata do pełnienia określonej roli zawodowej, zajmowania określonego stanowiska pracy. Badania testem przeprowadzane są przez psychologów policyjnych w sposób wysoce profesjonalny i rzetelny - mówi ekspert z Wydziału Psychologów Policyjnych.W procedurze doboru na etapie testu psychologicznego opinię negatywną w zeszłym roku uzyskało 71% kandydatów. Jest to najbardziej selektywny etap doboru.

- Niestety nie posiadamy danych na temat tego jaki procent osób jest odrzucany na etapie komisji lekarskich oraz jakie są powody takich decyzji. Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że zadaniem testów psychologicznych, takich jak test MultiSelect, nie jest ocena stanu psychicznego kandydata. To zadanie od wielu lat spoczywa na psychologach i psychiatrach z Poradni Zdrowia Psychicznego MSWiA - mówi ekspert.