Nikt nie przewidział "uwalaczy" - Polacy bez cenzury

wp.pl | dodane 2009-05-27 (12:09)

Istotną zmianą dotyczącą języka mediów jest proces potocyzacji

prof. UW, dr hab. Radosław Pawelec

20 lat temu pewnie nikt nie przewidział, że w języku publicznym będzie tyle agresji – mówi językoznawca prof. UW, dr hab. Radosław Pawelec w wywiadzie udzielonym specjalnie dla Wirtualnej Polski. Zapraszamy do kolejnej części serii na temat przemian w Polsce po 1989 roku.

W czasie ostatnich 20 lat zaszło wiele zmian i rozwój języka polskiego znacznie przyspieszył. Rozwój języka raz jest wolniejszy, a raz szybszy, ale następuje ciągle. Gdyby język przestał się zmieniać to by znaczyło, że jest to język martwy. Język żywy musi się zmieniać, więc pytanie, po co się zmienia, jest pozbawione sensu. To jak pytanie, dlaczego człowiek rośnie – rośnie, bo „ten typ tak ma”.

Coraz więcej zapożyczeń

Jedną ze zmian w języku, która jest bardzo zauważalna, jest przyrost zapożyczeń z języka angielskiego. Obecnie jest tego coraz więcej i istnieje prawdopodobieństwo, że będzie jeszcze więcej. Fala napływu języka angielskiego do języka polskiego cały czas narasta, takie były też doświadczenia narodów sąsiedzkich. Doświadczenia języka niemieckiego pokazują, że główna dopiero fala nas czeka.

Zapożyczenia z języka angielskiego są różne. Większość osób rozpoznaje jedynie zapożyczenia właściwe, polegające na tym, że zapożyczamy słowa wraz z ich znaczeniem, jak komputer, skaner. Jest to jeden z typów zapożyczeń, który jest dla rozwoju języka niezbyt groźny.

Dużo większym problemem są zapożyczenia, które wywracają nasz system gramatyczny. Są to zapożyczenia obcych wyrażeń, w których odmienia się tylko jedno słowo. One są normalne, dopóki są obce, ale stają się nienormalne, gdy na ich wzór zaczynają być tworzone polskie słowa. Chodzi o coś takiego, jak fitness klub, sen land, but hala, Sopot Festiwal i tym podobne. Fitness klub odmieniamy fitness klubu, fitness klubie – fitness się nie odmienia, a klub się odmienia. Z tych dwóch słów odmienia się tylko jedno, co jest bardzo nietypowym zjawiskiem dla polszczyzny. O relacjach między wyrazami w naszym języku mówią końcówki fleksyjne, a ich w tych konstrukcjach zaczyna brakować.

Język mediów

Istotną zmianą dotyczącą języka mediów jest proces potocyzacji języka mediów. Gdy upadał komunizm, język mediów był sztywny i oficjalny. Była to polska odmiana nowomowy, o której pisał Orwell. Kiedy przyszła wolność, nie bardzo było wiadomo, jak mają przemówić media. Wtedy sięgnięto do źródła, które cały czas żyje, a jest nim język potoczny. Potem ta fala potoczności w mediach, w których wszyscy zwracali się do siebie po imieniu, była zbyt wysoka i obecnie nieco się cofnęła. Powrócono do pewnych form eleganckich, jednak nie ustępując zupełnie przy tym potoczności, która nie jest zła, gdyż czyni mowę bardziej naturalną.

W ciągu ostatnich 20 lat język polski bardzo się zróżnicował. Przykładem tego są nowe gatunki medialne, a przede wszystkim to, co się dzieje z językiem w internecie. Istnieją osobne odmiany języka internetowego związane z tym, jakie są sieciowe gatunki wypowiedzi: blog, czat, komunikatory. Występują również zupełnie nowe zjawiska, jak na przykład to, co się dzieje z ortografią w blogach.

Zmiany na lepsze i na gorsze

Bardzo trudno oceniać, które zmiany w języku są na lepsze, a które na gorsze. Wiele osób starszych uważa, że przeżywamy upadek języka, polegający na tym, że jest za dużo zapożyczeń i że młodzi dziennikarze robią bardzo dużo błędów językowych. Język się zmienia, więc jest to nie do końca racja. Dziennikarze są różni: są tacy, którzy popełniają dużo błędów i tacy, którzy nie popełniają ich wcale. Ale jest ich dużo, tak jak jest dużo różnych źródeł informacji i to dobrze, bo zabezpiecza nas przed monopolem informacyjnym. Zapożyczenia są naturalne, dopóki nie naruszają systemu gramatycznego polszczyzny.