Wpadki, podstępy i świecące krawaty w debacie.

Choć przedwyborcze debaty stały się politycznym rytuałem w wielu krajach świata, ich ojczyzną jest Ameryka. I to właśnie w tym kraju telewizyjne starcia kandydatów na prezydenta często przesądzają o ostatecznym wyniku wyborów - pisze "Polska - The Times".

O ile wybory prezydenckie w USA nie zmieniają się zasadniczo od 200 lat, o tyle prezydenckie debaty są zjawiskiem stosunkowo nowym. Wprawdzie już w roku 1858 republikanin Abraham Lincoln i demokrata Stephen Douglas debatowali przez bite 11 godzin na temat niewolnictwa, ale słyszeli ich jedynie ludzie, którzy zgromadzili się na wzgórzu koło Chicago. Lincoln i Douglas kandydowali do Senatu, ale dwa lata później starli się w pojedynku prezydenckim. Wygrał Lincoln i doprowadził do zniesienia niewolnictwa w USA, co prawda po krwawej wojnie.

Potem przez ponad sto lat zastanawiano się, czy kandydaci nie powinni się ze sobą zetrzeć w bezpośrednim spotkaniu, ale do tego nie dochodziło. Aż do roku 1960, gdy trzy główne stacje telewizyjne zorganizowały 26 września debatę demokraty Johna Kennedy'ego i republikanina Richarda Nixona. Oglądało ją lub słuchało przez radio blisko 70 milionów Amerykanów. Ujawniła ona wszystkie dylematy związane z takimi debatami.

Nixon się pocił i źle wyglądał

Nixon był świeżo po kontuzji kolana, niedawno wyszedł ze szpitala. Obficie się pocił i źle wyglądał. Jego cera była podobno równie szara jak jego garnitur. W ten sposób stał się łatwo symbolem zużycia republikańskiej administracji (przez osiem lat był wiceprezydentem u boku generała Eisenhowera), podczas gdy tryskający zdrowiem Kennedy symbolizował idącą do przodu młodość (w rzeczywistości był młodszy od republikanina o zaledwie cztery lata). Siła argumentów miała mniejsze znaczenie, zwłaszcza że obaj kandydaci dążyli ku centrum i zamieniali się rolami (Kennedy używał na przykład bardziej antykomunistycznej retoryki niż Nixon). Co charakterystyczne, słuchacze radiowi uważali, że wygrał Nixon. Nie widzieli jego twarzy z kropelkami potu. Gdy przegrał wybory, Nixon uznał się za ofiarę przypadku. Nic też dziwnego, że przez następne 12 lat do debaty nie dochodziło. Odmówili: demokrata Lyndon Baines Johnson w 1964 r. oraz Nixon w latach 1968 i 1972. Będąc faworytami sondaży, nie chcieli się poddawać zdradliwemu testowi.

W roku 1976 przesądził splot dwóch okoliczności. Nastająca presja opinii publicznej (po aferze Watergate i wojnie wietnamskiej amerykańska demokracja znalazła się w cieniu podejrzenia) oraz fakt, że spotkało się dwóch kandydatów outsiderów: prezydent z przypadku, republikanin Gerald Ford oraz demokratyczny prowincjusz Jimmy Carter. Żaden z nich nie miał tyle do stracenia, aby debatę odrzucać. Zorganizowała ją Liga Kobiet Wyborców. Od tej pory debata, a właściwie debaty (od roku 2000 trzy w ciągu kampanii plus starcia kandydatów do wiceprezydentury) stały się narodową instytucją.

Debata niczym mecz

Do meczów moderowanych przez słynnych dziennikarzy telewizyjnych do-szły też takie, w których pytania zadają sami wyborcy selekcjonowani spośród statystycznych niezdecydowanych. W roku 2004 stworzono nawet dwupartyjną komisję pilnującą reguł tego pojedynku. W związku z bezwzględną dominacją dwóch partii na ogół dyskutuje dwóch, choć w roku 1992 prezydent George Bush i demokratyczny gubernator Bill Clinton dopuścili do swego grona cieszącego się popularnością milionera Rossa Perota.

Kandydaci muszą się wykazać wiedzą na wszystkie tematy - warto przypomnieć, że amerykański prezydent nie jest tylko głową państwa, jak polski, ale szefem rządu kierującym wszystkimi segmentami federalnej administracji. Zasady są zmienne, w dziejach kampanii kandydaci czasem stali naprzeciw siebie, czasem siedzieli. Takich sztuczek jak wręczanie kartek z nieistotnymi tematami się nie stosuje, choćby ze względu na dużą władzę moderatora, której politycy na ogół się podporządkowują. Co ciekawe, nie jest to zasadniczo rozmowa między nimi, konkurenci mówią o sobie na ogół w trzeciej osobie, choć czasem łamią te konwencję, chcąc wyrazić oburzenie czy zaapelować do przeciwnika. -Jeśli pan chce polemizować z Bushem, trzeba było kandydować cztery lata temu - zwracał się John McCain do Baracka Obamy podczas ostatniej debaty 15 października 2010 r. na uniwersytecie Hofstra w stanie Nowy Jork. - John, 100%. twoich wyborczych reklam to była kampania negatywna - perswadował w chwilę potem Obama.